tożsamość miasta

Blog zamknięty!

2011-03-15T13:38:00.000-07:00

Niniejszy blog służył dokumentacji działań związanych z przygotowaniem i obroną pracy magisterskiej na Wydziale Architektury PW - ten etap został przeze mnie zamknięty już ponad rok temu i dlatego formułę bloga należy uznać w końcu za wyczerpaną. Tak więc i sam blog ogłaszam za zamknięty.

Jednocześnie oświadczam, że moja praca na rzecz Alei Na Skarpie nie tylko nie ustaje, ale dopiero teraz nabiera tempa. Badanie kwestii alei Na Skarpie oraz potencjału samej Skarpy Warszawskiej doprowadziło z czasem do powstania idei Warszawskiej Drogi Kultury, której realizacja wymaga innego niż ten blog medium komunikacji. Dlatego zapraszam na nową stronę www.alejanaskarpie.waw.pl.

mpzp Jazdowa

2010-08-09T01:56:00.000-07:00

Prezydent m.st. Warszawy przystąpiła do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu Jazdowa.

Wnioski przyjmowane są do dnia 13 sierpnia i ja do ich składania zachęcam. Sam przygotowałem pismo o takiej treści:

Warszawa, dnia 9 sierpnia 2010 r.

Biura Architektury i Planowania Przestrzennego

Urzędu m.st. Warszawy

Pl.Defilad 1

00-901 Warszawa

PKiN, kancelaria pok. 1349, piętro XIII

WNIOSEK

do planu w rejonie Jazdowa

Do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu Jazdowa (Śródmieście) zgłaszam następujący wniosek:

Obszar opracowywanego planu obejmuje swoimi granicami spory fragment Skarpy Warszawskiej. Ujazdowska część korony skarpy jest – z racji swojej historii, zlokalizowanych w jej obszarze obiektów, a także miejsca zajmowanego w układzie przestrzennym miasta – szczególnie wartościowa. Jednocześnie świadomość warszawiaków dotycząca znaczenia tego rejonu, dotycząca znaczenia samej Skarpy Warszawskiej, jest znikoma.

Dlatego wydaje się być słuszną nienowa (prawie stuletnia już) koncepcja uporządkowania całego obszaru korony skarpy w jeden układ liniowy. Takim zwornikiem wielu, jakże różnorodnych, miejsc miałaby stać się aleja Na Skarpie. Pierwszy raz wizja ta pojawiła się w ‘szkicu wstępnym planu regulacyjnego m.st. Warszawy’ autorstwa Koła Architektów w 1916 roku. Wystarczy rzut oka na ten plan, jak i przedwojenne próby jego realizacji, aby dostrzec, że nie jest jego istotą samo tylko przeprowadzenie układu komunikacyjnego, ale próba stworzenia tętniącej życiem przestrzeni publicznej. Stąd powstałe w tych latach na koronie skarpy Muzeum Narodowe, Sejm RP itd…

Dla wnioskującego oczywistym jest (bo poparte dogłębnym zbadaniem tej kwestii), że korona Skarpy Warszawskiej wymaga dziś działania w trzech płaszczyznach:

ukształtowanie alei Na Skarpie – liniowego elementu kompozycji miasta, który stanowić będzie zwornik kolejnych miejsc i obszarów leżących na koronie skarpy;
lokalizowanie jak największej ilości obiektów użyteczności publicznej – szczególnie miejsc dla działalności kulturalnej, ale także tych związanych z rekreacją – tak, aby korona skarpy prezentowała coraz bogatszą ofertę funkcjonalną, ze zwróceniem szczególnej uwagi na zachowanie przyrodniczo-krajobrazowego charakteru skarpy;
kształtowanie połączeń traktu alei Na Skarpie z miastem, w szczególności z Traktem Królewskim (do którego aleja biegnie równolegle na całej niemalże długości).

Przypomniana w skrócie przez wnioskującego koncepcja cieszy się bardzo dużym poparciem społecznym, na co dowodem jest, że temat raz na jakiś czas ze sporym impetem powraca w mediach publicznych. Przykładem była ostatnia fala zainteresowania, której śladem jest seria artykułów opublikowanych w Gazecie Stołecznej z sierpnia 2009 roku (dokumentowanych również na blogu: tozsamoscmiasta.blogspot.com, który stał się bezpośrednim przyczynkiem dla tego zainteresowania). Gazeta podjęła się też przeprowadzenia akcji społecznej 'Chodźmy na Skarpę', która zaowocowała licznymi tekstami i wydarzeniami (publikacje, debaty, przewodnik, wycieczka...). Materiały odnaleźć można na stronie: info.wyborcza.pl/temat/wyborcza/Aleja+na+Skarpie. Padły wtedy liczne deklaracje: między innymi zapewnienie ministra Zdrojewskiego o jego poparciu dla tej idei, a także pomysł Urzędu M.St. na rozpisanie konkursu planistycznego. Organizowane przez gazetę sondaże są dowodem na wielki entuzjazm warszawiaków wobec takiej wizji.

Wniosek napisany został dość ogólnie, bo i ogólnej kwestii dotyczy. Nie jest celem wnioskującego podawać konkretne pomysły i rozwiązania, bo dobranie najlepszych z nich leży w gestii profesjonalnego zespołu projektantów planu. Wnioskujący w ten profesjonalizm wierzy i swojego udziału upatruje jedynie w zainteresowaniu planistów ową kwestią. Sam wnioskujący podejmuje od roku działania mające na celu promocję samej idei, jak też sposobu jej realizacji: w otwartym procesie planowania, w oparciu o partycypację społeczną i interdyscyplinarną debatę, czyli zgodnie z postulatami Nowej Karty Ateńskiej.

Przy tej okazji, wnioskujący pozwala sobie zaoferować projektantom planu swoją skromną pomoc.

Artur Jerzy Filip

RYSOWANIE ULICY SMOLNEJ

2010-06-07T14:12:00.000-07:00

Stale poszukujemy nowych sposobów, aby pokazywać warszawiakom Warszawę, a także pomagać im dostrzec jej piękno. Tym razem w nowym świetle prezentować będziemy ulicę Smolną - tą ulicę, która z Traktu Królewskiego prowadzi prosto na Skarpę!

12 czerwca 2010 roku, przez cały dzień, odbywać się będzie Święto Smolnej, w ramach którego także Skarpa Warszawska postara się zwrócić uwagę przechodniów. Przygotujemy kilka wydarzeń związanych z obecnością Skarpy. Jednym z nich jest plener na Smolnej, na który serdecznie zapraszam. Ulica Smolna musi odżyć, bo wraz z nią odżywać zacznie pobliski odcinek Skarpy.

Zapraszam do zapoznania się z plakatem!

Czekać będziemy przez całą sobotę 12 czerwca 2010r.

Zapraszam na Smolną! A zapraszamy nie tylko wytrawnych rysowników - dla amatorów malowania znajdą się przygotowane sztalugi oraz przybory malarskie.

Ciągłość miasta

2010-01-24T02:56:00.000-08:00

każdy z klocków przedstawia jeden autonomiczny, rozpoznawalny fragment miasta

Klocki reprezentują kolejne obszary - odcinki korony Skarpy Warszawskiej. Warszawiacy wiedzą, że tu i ówdzie w mieście są 'górki', ale mało kto świadomy jest, że wszystkie te wzniesienia to jedna Skarpa Warszawska. (Nie mówiąc już o tym, że na tej samej skarpie powstały inne polskie miasta: Gniew, Płock, Czersk, Sandomierz i wiele innych.) Każdy odcinek znamy z osobna, ale nie łączymy ich w całość. Nie uświadamiamy sobie ciągłości. Pomocą dla uzmysłowienia sobie tego faktu są KLOCKI. Zapraszam do ich ułożenia.

Wiele obiektów, prestiżowych gmachów znajduje się na koronie skarpy. Tworzą one łańcuch, z niewiarygodną wręcz gęstością zapełniony wyjątkowymi Miejscami. Większość z nich to Miejsca Kultury. Jeśli wytyczymy w Warszawie aleję Na Skarpie, to wszystkie z nich będą leżały przy jednej ulicy - przy pieszo-rowerowej promenadzie i będą miały podobny adres. A aleja stanie się Warszawską Drogą Kultury i prowadzić będzie od jednego do kolejnego punktu.

Szczególną cechą Warszawskiej Drogi Kultury będzie fakt, że na całej długości prowadzi ona przez parki, ogrody... Można by przejść aleją całą Warszawę z północy na południe bez opuszczania obszarów zieleni!

złożony plan

KONKURS

2010-01-16T14:03:00.000-08:00

strona konkursu

Kolejną próbą promocji sprawy Skarpy, kolejnym etapem rozwijania inicjatywy obywatelskiej jest zgłoszenie serwisu tozsamoscmiasta do konkursu na blog roku. To szansa, aby kolejne osoby dowiedziały się o Skarpie Warszawskiej! Im lepszy wynik osiągniemy, tym więcej osób zapozna się z treścią strony.

Jeśli masz ochotę wesprzeć nas w tej konkurencji, zapraszam do zagłosowania na blog. Głos oddać można wysyłając sms o treści B00171 na numer 7144. Koszt to 1,22 pln.

Czas głosowania mija w czwartek 21. stycznia 2010. Zostało zaledwie parę dni.

Wygramy czy nie wygramy, Twoja złotówka zostanie przekazana na turnusy rehabilitacyjne dla osób niepełnosprawnych. Dzięki!

Co sądzisz o projekcie Warszawskiej Drogi Kultury?

2010-01-14T02:16:00.000-08:00

Zagłosuj na stronie gazety.

tożsamość Warszawy

2010-01-13T09:25:00.000-08:00

Warszawska Droga Kultury może stać się zwornikiem kulturalnej Warszawy.

Co łączy takie Miejsca jak: Cytadela, Stare Miasto, Jazdów, Łazienki Królewskie, Morskie Oko, Park Arkadia... Co łączy takie obiekty jak: Fort Legionów, Arkady Kubickiego, Pałac Kazimierzowski, Muzeum Narodowe, Sejm i Senat RP, CSW, Belweder czy Królikarnia... I jak nie znającemu zbyt dobrze Warszawy turyście wytłumaczymy, gdzie niebawem powstaną tak szczególne obiekty jak Muzeum Wojska Polskiego, Centrum Chopinowskie, Muzeum Historii Polski? Może mają one jakąś wspólną tożsamość?

Wszystkie posiadają wspólny mianownik, trzeba go tylko wydobyć. Możemy spoić wszystkie te znacznie od siebie oddalone Miejsca w taki sposób, że będziemy odbierać je jako powiązane, dobrze znane. Bliskie.

Czy jesteśmy świadomi tego, że wszystkie one znajdują się obok siebie?! W sąsiedztwie?

2016 - JUBILEUSZ !!

2010-01-12T03:42:00.000-08:00

logo Warszawskiej Drogi Kultury

Warszawa stara się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

Aleja pierwszy raz pojawiła się na planach miasta w 1916 roku, niedługo później rozpoczęto realizację jej pierwszego fragmentu. Rok 2016 to okrągły, setny jubileusz. Stać chyba Warszawę na to, aby po stu latach - okresie pełnym tragedii, przemian, upadków i odrodzeń - zakończyć dzieło kreacji tak szczególnego Miejsca!

plan Warszawskiej Drogi Kultury

DROGA

Na wyzwania dzisiejszej Kultury nie odpowie trafnie jedno Miejsce.

Jedno nie ogarnie różnorodności, wielości, sprzeczności.

Dlaczegóż by akurat to jedno a nie jakieś inne?

Wielość pogodzi tylko Droga, która prowadzi nie-wiadomo-skąd i nie-wiadomo-dokąd. Droga, na której znajdujemy się gdzieś w środku - na której jesteśmy pielgrzymami. Droga pozwala nam cofać się w przeszłość, wybiegać w przyszłość, próbować, wracać...

Na tej drodze każdy z nas ma swoje wyjątkowe miejsce. Na niej też spotykamy się nieustannie. Ale zawsze jesteśmy w drodze.

plan Drogi - wersja turystyczna

Święta

2009-12-24T04:01:00.001-08:00

Wesołych Świąt życzy wszystkim Krasnal Coca-Coli spadający ze Skarpy Warszawskiej.

Wesołych Świąt!!

Obroniona!

2009-12-09T00:06:00.000-08:00

Oto chwila wygłoszenia koreferatu przez dr Tomasza Kazimierskiego.

Ja słucham (fot. Karolina Skalik)

Wczoraj wieczorem odbyła się publiczna obrona dyplomu. Dziękuję wszystkim za przybycie.

Szczególnie dziękuję gościom specjalnym. Przybyli prof. Krzysztof Jakubowski (wieloletni dyrektor Muzeum Ziemi PAN), dr Marek Ostrowski (wybitny Varsavianista), Michał Wojtczuk (redaktor Gazety Stołecznej) oraz Marta Trakul (z Urzędu Miasta).

W zrelacjonowaniu obrony ubiegła mnie już gazeta stołeczna, do niej odsyłam.

Niniejszym ogłaszam wszem i wobec, że zostałem szczęśliwym absolwentem z tytułem

magistra inżyniera architekta.

obronić Skarpę!

2009-12-02T05:54:00.000-08:00

Przez ostatni rok zajmowałem się zagadnieniem wartości kulturowych Skarpy Warszawskiej oraz badaniem jej znaczenia dla obrazu miasta. Moim celem było i jest nadal wyeksponowanie korony skarpy w strukturze przestrzennej stolicy.

Jakie znaczenie Skarpa Warszawska ma a jakie mogłaby mieć dla dzisiejszej Warszawy?

Cóż takiego miasto mogłoby na niej zyskać?

Po co nam aleja Na Skarpie?

Dokąd prowadzi ulica Smolna?

I dlaczego nie wolno zwlekać z działaniem?

Zapraszam serdecznie na publiczną obronę mojej pracy magisterskiej pt.:

miasto na krawędzi - na krawędzi miasta

Częścią obrony jest dyskusja, w której każdy może zabrać głos, do czego zachęcam.

8 grudnia godz. 19:00

Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, przy ulicy Koszykowej 55

Skarpa na wystawie

2009-11-17T05:53:00.000-08:00

Wczoraj o godzinie 13. wszystkie dziesięć plansz (łącznie 7 metrów kwadratowych!) zostało rozwieszonych na wystawie prac dyplomowych Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Wystawa jest otwarta dla wszystkich, zapraszam do odwiedzin.

Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej,
00-659 Warszawa
ul. Koszykowa 55
Wystawa zorganizowana jest w tzw. Pawilonie Rzeźby (wejście z dziedzińca wydziału).

wieszanie plansz na wystawie (fot. Karol Żurawski)

KONCEPCJA PROJEKTOWA 3.1

2009-11-17T05:47:00.001-08:00

Oto skończone plansze dyplomowe:

UW na skarpie - skarpa na UW

2009-10-26T16:40:00.000-07:00

wykład w auli wydziału biologii UW (fot. Karolina Skalik)

Odbyło się dzisiaj kolejne spotkanie z cyklu autorskich wykładów dr Marka Ostrowskiego, znanego varsavianisty, na temat Warszawy. Tematem tego wieczoru była Skarpa Warszawska. Dr Ostrowski tłumaczył znaczenie skarpy dla historii miasta i obrazował jej dzisiejszą postać. Poruszył wiele ciekawych wątków. Zwrócił też uwagę na fakt, że na obszarze Warszawy najwyższy jest fragment skarpy na tyłach Pałacu Kazimierzowskiego, czyli dzisiejszej siedziby Uniwersytetu. Leży więc uniwersytet na koronie skarpy - tym lepiej, że temat skarpy zawitał na uniwersyteckie wykłady.

Do krótkiego zabrania głosu dr Ostrowski zaprosił również mnie. Na zakończenie spotkania wygłosiłem krótki wykład, będący streszczeniem mojego osobistego stosunku do sprawy skarpy.

Wykłady dr Ostrowskiego gorąco polecam.

PROLOG

2009-10-12T15:39:00.000-07:00

okładka wydanego przez Urząd Miasta biuletynu podsumowującego cykl Śniadań na Trawie

Rzecz o tym, kto bierze udział w Grze w Miasto i jak zostać jednym z graczy.

Tak wiele ma każdy z nas obowiązków na głowie, tak wiele spraw! Każdy dzień przynosi nowe trudności i wyzwania. Czy możemy wymagać od siebie, aby pomimo to znajdować czas i ochotę na angażowanie się w procesy kształtowania miasta?

Nie my pierwsi stawiamy takie pytanie. Już starożytni grecy szukali na nie odpowiedzi. I ta odpowiedź była dla nich raczej oczywista: współtworzenie wspólnoty uważali bowiem za najlepszą formę życia - we wspólnocie ludzie działają wspólnie dla wspólnego dobra. Arystoteles za najprzedniejszą ze wspólnot uważał polis, czyli miasto. Uczestnictwo w kształtowaniu miasta miało być nauką oraz drogą do doskonałości dla każdego obywatela. Tę aktywną społecznie postawę filozof próbował uchwycić, definiując człowieka jako zoon politikon - zwierzę polityczne.
Co więc z tymi, którzy angażować się nie chcieli? Wszystkich stojących 'z boku' nazywano idiotes, czyli po prostu idiotami. Idioci to ci, których nie interesował wspólny interes. To ci, których nie interesowało dobro miasta. Wraz z takim właśnie zarzutem, Sokratesowi podano do wypicia kielich cykuty...
Czegoś powinien nas przykład Aten nauczyć. Chętnie deklarujemy nasze kulturowe pokrewieństwo z demokracją ateńską - chcemy demokracji - zapominamy jednak, że jej warunkiem jest ciągła aktywność obywateli. Demokracja nie jest dla idiotów. I nie dla idiotów jest miasto.

Tam gdzie mowa o wspólnocie i zaangażowaniu, o jakimś zbiorze jednostek działających wspólnie, stykamy się z zagadnieniem konfliktu: konfliktu interesów pomiędzy tymi jednostkami. Pora odrzucić oświeceniowe utopie próbujące jasno wyznaczyć jakiś jeden wspólny cel czy interes publiczny. Nie ma takiego, a w każdym razie tu na ziemi nie jest możliwe wyartykułowanie go (co innego w Niebie). Przyjmijmy więc istnienie konfliktu jako niezbywalnej cechy współżycia ludzi, a także kształtowania miasta. Wymaga tego od nas praktyczna potrzeba.
Taka postawa skłania nas do opisu miasta za pomocą modelu Gry. Każda gra ma swoje zasady (co nie znaczy, że nie bywają one łamane) i swoich graczy (choć gracz graczowi nierówny). Zarówno gracze jak i zasady są historyczne, tzn. zmienne w czasie. A w grze, jak to w grach bywa, każdemu graczowi o to chodzi, żeby wygrać raczej niż przegrać.

Gra w Miasto zmieniała swoje zasady wielokrotnie. W każdych warunkach inne były możliwości działania, inne priorytety, inni rozgrywający. Z tej perspektywy warte prześledzenia są losy warszawskiej promenady - alei Na Skarpie.
Fakt, że Skarpa Warszawska jest kluczowym elementem stanowiącym o tożsamości miasta uświadamiano sobie od setek lat. To właśnie na skarpie powstało miasto, wzdłuż niej lokowano reprezentacyjne pałace wraz z ogrodami. Ale skarpy nie postrzegano jako całości - granicami pałacowych założeń skarpa podzielona była na szereg niezależnych fragmentów. Dopiero po poszerzeniu granic miasta i przejęciu części terenów magnackich możliwe było myślenie o niej jak o całości. Okazję tą wykorzystał w 1916 roku Tadeusz Tołwiński, nadając obszarowi skarpy wyjątkowo prestiżową, publiczną, rządowo-kulturalną funkcję oraz wytyczając aleję Na Skarpie. Koncepcja ta zdobyła sobie wielkie poparcie mieszkańców i władz. Była szeroko dyskutowana jako jedna z najatrakcyjniejszych wizji rozwoju stolicy. Niestety, zrealizowano ją tylko częściowo. Później, jeszcze w czasie wojny, warszawscy architekci stworzyli koncepcję Narodowej Akropolis – salonu stolicy, która nawiązywała do pomysłów przedwojennych. A dziś? Co takiego z aleją Na Skarpie stało się po wojnie, że obecnie mało kto jest świadomy jej znaczenia?
Rok 1949. W planach socrealistycznego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku nie było po tej alei nawet śladu, nazwa alei Na Skarpie nie padała. W zamian za to zniszczono ślady historycznych założeń ogrodowych, zrealizowano wielką oś eksponującą gmach KC PZPR, a część Alei Ujazdowskich otrzymać miała imię Józefa Stalina. Badający ten temat urbanista Andrzej Kiciński kwituje ów fakt krótko: „Być może jest to protest wobec przedwojennych pomysłów.” Być może... Przecież wszyscy urbaniści znakomicie znali tę koncepcję. Musieli ją znać. Mimo to ulegli presji jej wymazania. Takie bowiem były reguły Gry.

A jakie są te reguły dzisiaj?
Na każdym kroku widzimy, że pierwsze skrzypce odgrywa pieniądz – Inwestor, dla którego Władza nie stanowi symetrycznej przeciwwagi. Zresztą, czy w epoce postpolityki w ogóle jeszcze można tego od niej wymagać? Pora brać sprawy w swoje ręce. W Polsce z demokracją bywa różnie: demos, czyli lud nie zawsze bywa aktywny, oddając tym samym władzę Innym. Jedno jednak jest pewne: polskie społeczeństwo jest społeczeństwem otwartym. Otwarta jest także Gra w Miasto, a to znaczy, że każdy może spróbować zostać jej graczem.
Graczem liczącym się nie będę ja, nie będziesz Ty. Ale znaczącą rolę odegrać może grupa, wspólnota. Wielka może być siła inicjatywy obywatelskiej. Grupę trzeba jednak zgromadzić, grupie musi przyświecać wspólny cel. Dlatego jestem przekonany, że warunkiem podstawowym skutecznego działania na rzecz jakiejś wartości, także przestrzennej, jest przede wszystkim zakorzenienie jej w świadomości ludzi.

W sprawie alei Na Skarpie udało się wykonać ten pierwszy ruch. To była Nasza tura. Teraz czekamy na ruchy innych graczy, po nich ponownie przyjdzie nasza kolej. Gra w Miasto toczy się.

Spacerownik SKARPA WARSZAWSKA

2009-10-06T09:37:00.000-07:00

Zachęcam do nabycia czwartkowej Gazety Wyborczej, bo w niej dodatek specjalny: opracowany przez Jerzego S. Majewskiego Spacerownik SKARPA WARSZAWSKA. Autorzy zapowiadają wiele ciekawostek! A w niedzielę 11 października WSPÓLNY SPACER!!

Podwieczorek w Palmiarni

2009-10-06T09:13:00.000-07:00

podsumowanie cyklu Śniadań na Trawie

Debata: Skarpa - zielony salon Warszawy.

2009-10-06T09:02:00.000-07:00

od lewej: Dariusz Bartoszewicz, prof. Krzysztof J. Jakubowski, Artur Filip, Jacek Skorupski, dr Krzysztof Domaradzki i Michał Wojtczuk

Zapraszam do zapoznania się z relacją z debaty.

po Śniadaniu...

2009-09-24T05:43:00.001-07:00

Część uczestników debaty powędrowała aleją Na Skarpie...
(fot. Ula Setlak)

Śniadanie Na Trawie było bardzo udane. Mieliśmy ciekawe wykłady, ciekawą dyskusję i smaczne ciastka. Dziękuję tym, którzy zjawili się. Tych, którzy w Śniadaniu udziału wziąć nie mogli, zapraszam do zapoznania się z podsumowaniem Gazety Stołecznej.

Organizatorzy zapraszają na Podwieczorek na Trawie - spotkanie podsumowujące cały cykl Śniadań. Odbędzie się 8. października o godzinie 17:00. (Póki co nie wiadomo gdzie.)

Po co nam parki?

2009-09-10T05:11:00.000-07:00

12 września, godzina 12.00 – 14.00, Park Kultury
Referaty, które wygłoszone zostaną na sobotnim Śniadaniu na Trawie:

Jak i o co pytać przed rozpoczęciem projektowania? Parki w procesie projektowania opartego na wiedzy. Joanna Szczepańska
Kto bierze udział w 'grze w miasto' i jak zostać jednym z graczy? Artur Jerzy Filip
Po co komu Park? Beata J. Gawryszewska dr inż.
Perspektywa urzędnika: dla kogo tworzymy parki? Adam Grzegrzółka

Śniadanie na Skarpie

2009-09-07T07:20:00.001-07:00

Zapraszam do wzięcia udziału w Śniadaniu na Trawie, które w najbliższą sobotę odbędzie się na skarpie. Spotkanie ma formułę dyskusji z mieszkańcami, do której wstępem są krótkie prezentacje. Tym razem jedną z nich poprowadzę ja - na temat alei Na Skarpie i partycypacji społecznej w ogóle.

Przedstawiam temat mojego wystąpienia:

Kto bierze udział w 'grze w miasto' i jak zostać jednym z graczy.

Czy metody projektowe, którymi przez lata posługiwali się urbaniści, mogą być jeszcze dzisiaj efektywne? Czy mieszkańcy mogą liczyć na to, że zawsze znajdzie się ktoś, kto za nich pomyśli? Rzecz o tym, że partycypacja społeczna jest elementem funkcjonowania społeczeństwa otwartego i w tym sensie jest dzisiaj koniecznością.

strona urzędu miasta

list od czytelnika - zdjęcia

2009-09-02T03:17:00.000-07:00

Skarpa Warszawska (fot. Ula Setlak)

Ula przysłała trzy wykonane przez siebie zdjęcia. Wszystkie przedstawiają Park Rydza-Śmigłego. Takiej Skarpy, jak rozumiem, Ula by chciała: zielonej, trochę dzikiej, romantycznej, spacerowej, wyciszonej. Mi też marzy się taka rozmarzona Skarpa Warszawska.

Skarpa Warszawska (fot. Ula Setlak)

Skarpa Warszawska (fot. Ula Setlak)

Cieszy mnie bardzo, że już drugi wpis na tym blogu zawiera materiały nie przygotowane przeze mnie. Autor ostatnio publikowanego listu wyrażał niezadowolenie, że z całej tej dyskusji mieszkańców, którą gazeta ogłaszała i obiecywała, nic nie wyszło. Skończyło się na paru listach, a to za mało. Skoro jednak Stołeczna swoich stron nie może poświęcać tematowi Skarpy w takiej ilości jak byśmy sobie tego życzyli, to zapraszam serdecznie do takiego właśnie wykorzystania mojego bloga. Po to powstał!

list od czytelnika- koncepcja obywatelska

2009-08-31T13:58:00.000-07:00

Do zawartych w niej pomysłów nie roszczę sobie żadnych pretensji i jeżeli jakiś „urbanista” zarobi na ich wykorzystaniu jeszcze mu postawię piwo w Qchni Artystycznej.

Ogólne założenia to: szerokość co najmniej cztery metry. Żadnych schodów. Spadki minimalne. Tak, żeby można się było na całej długości poruszać bez wysiłku wózkiem inwalidzkim. Kawiarnie (czyli budki z piwem) co 50 metrów. Również małe sklepy, galerie i co tam jeszcze w ilości nie odwracającej uwagi spacerowiczów od tego co ważne. Powinny to być obiekty podobne w zamyśle do tego co powstało na Skwerze Hoovera. Na część można ogłosić konkursy, Część zlecić do zaprojektowania wybranym sławom lokalnym i światowym. Może w końcu Ghery coś w Polsce zbuduje… Koniec i początek AnS powinny się znajdować nie gdzieś w krzakach, ale w miejscach uczęszczanych już teraz. No i najlepiej, żeby jej przebieg był jednocześnie jakąś metaforą. Jednolitość nawierzchni i oświetlenia. Ale już ławki i śmietniki powinna to być symfonią form. Bezpieczeństwo i porządek powinny być egzekwowane w takim standardzie jak w przejściach podziemnych przy Dworcu Centralnym 24 godziny na dobę. AnsS biegnie krawędzią skarpy a nie w oddaleniu od niej. Piesi, rowerzyści, jadący na rolkach są na AnS równorzędnymi partnerami. Ewentualne ekscesy (zbyt szybka jazda, nie zsiadanie z roweru kiedy tłum jest gęsty) powinny być moderowane przez Siły Porządku i Harmonii (straż miejska?). Poza szczytem spacerowo-turystycznym (nie wakacyjna pora roku, ranek, noc) AnS służyła by jako idealna ścieżka rowerowa przez tą część śródmieścia. Obecność tłumu (a jestem przekonany że ten tłum się będzie pojawiał jeżeli tylko AnS nie będzie się zaczynała w krzakach) będzie ograniczać możliwość jazdy na rowerze czy na rolkach.

Moja AnS zaczyna się za plecami Prusa. Tam jest co prawda władztwo Kościoła, ale w pasie czterech metrów od krawędzi skarpy nie ma tam żadnych zabudowań. Nie oddadzą? Obecna prezydent ma dobre stosunki z hierarchami. To tylko kilkaset metrów kwadratowych. Przechodzimy sobie na tyłach Tow. Świadomego Macierzyństwa i mamy piękny widok na ślimaka ul. Karowej. Piękny przykład secesji tak słabo widocznej w Warszawie. A teraz leżący zupełnie na uboczu.

Dalej idziemy na tyłach UW podziwiając widoczne za ogrodzeniem gmachy całkiem niewidoczne od strony Traktu Królewskiego. Na tym odcinku (do Browanrnej) sklepy i knajpy powinny się znajdować w niszach od strony Uniwersytetu. Przekraczamy Browarną i kontynuujemy spacer na tym samym poziomie, nie tak jak jest teraz. Aleja jest więc wcięta w Skarpę. Oczywiście teren pomiędzy Aleją a domami stojącymi przy Sewerynów musi być uporządkowany a śmietniki będące teraz jego główną ozdobą muszą być jakoś zakryte. Aleja biegnie dalej obok i poniżej istniejącej ul Bartoszewicza. Obecnie są tam schody którymi schodzi się do istniejącej kładki. Po jej przejściu trzeba się znowu wspinać do poziomu skweru na tyłach AM (muzycznej, nie medycznej).

Tymczasem Nasza Aleja powinna nad Tamką przebiegać na wysokości trochę mniejszej niż taras Pałacu Ostrogskich. I bliżej tych dwóch kamienic których ślepe szczyty doskonale nadają się do tego, żeby tam dobudować coś na długości 20- 30 m a ścieżkę poprowadzić środkiem tych dobudówek. To miejsce to spiętrzenie różnych stylów i epok. Jeżeli się tam dołoży jeszcze jakąś ekstrawagancję będzie tylko lepiej.

Po przekroczeniu Tamki Aleja biegnie po krawędzi skarpy, ale nie odsuwa się zbytnio od AM, więc i tak będzie słychać ćwiczących muzyków. Latem robią to przy otwartych oknach… Efekt jest niesamowity. Tu powinna być odnoga prowadząca do Instytutu Chopina. I znajdującego się w nim muzeum. Czy przewidziano wejście z poziomu skarpy? Pewnie nie. Szkoda. Instytut znalazł by się dzięki temu przy turystycznym trakcie i wielu turystów którzy inaczej by do niego nie dotarli mogło by zboczyć na chwilę z Alei i to muzeum odwiedzić.

Plac zabaw dla dzieci trzeba by trochę przesunąć, ale co zrobić z wąwozem prowadzącym do bramy w murze okalającym Siostrzyczki? Jak długo żyję nie widziałem, żeby z tej bramy ktoś korzystał. Ani nikt, kogo pytałem. Ale dobrze. Zróbmy tunel. Wjazd byłby o 100 na wschód a skwerek na tyłach AM połączył by się z ponurym laskiem na tyłach Sarpu w jeden park. Dobrze też by było coś postawić przy Kopernika naprzeciwko byłego Kina Skarpa. Teraz ta wyrwa tylko niepokoi.

Na tyłach Sarpu trzeba zmienić dwie rzeczy. Co najmniej. Zlikwidować ogrodzenie i umożliwić wchodzenie do pawilony wystawowego od strony Alei. W ten sposób wystawy odwiedzali by ci turyści, którzy inaczej w ogóle by nie dotarli w tą okolicę. No i sarpiana knajpa zyskała by nowych klientów. Po drugie to ogrodzenie na krawędzi. Niżej, tuż pod oknami Siostrzyczek (od strony Tamki) jest standardowa balustrada. Taka powinna być i tu. A Aleja powinna się znaleźć na tym samym poziomie co chodnik przy Alejach Jerozolimskich. Żeby nie było schodów!

Przez Jerozolimskie musi być przejście z sygnalizacją świetlną. Z priorytetem dla tramwajów oczywiście. Spacerowicze znajdą się tu na chwilę w strefie wielkomiejskiej. To przypomnienie, że to co widzieli wcześniej to jednak jest fragment metropolii a nie coś poza nią. Poza tym zobaczą perspektywę Mostu Poniatowskiego i MN, które też jest na uboczu i z Traktu Królewskiego nie ma powodu zbaczać w jego kierunku. A tu proszę, jak na wyciągnięcie ręki. Niestety samo Muzeum jest zawalidrogą gorszym niż Aleje. Trzeba by przynajmniej uszczknąć z jego terytorium pas czterech metrów żeby można było kontynuować spacer po skarpie. Ale najfajniej by było tę twierdzę pozbawić ogrodzenia i pozwolić nam spacerować pomiędzy czołgami. A nawet zrobić między nimi kawiarenkę. Niezwykłe miejsce. Może byłby to unikat na skalę UE?

Dalej wędrujemy po krawędzi. To co jest na tyłach MN i Giełdy trzeba by jakoś ucywilizować, nawet zabudować częściowo.Nad Książęca przechodzimy mostem wysuniętym na wschód. Istniejąca kładka może zostać, ale nie tędy powinna przebiegać główna droga. Powinna biec skarpą po drugiej stronie Muzeum Ziemi, a samo muzeum (znowu ukryte i peryferyjne) znalazło by się przy głównym trakcie jako jeszcze jedna z jego atrakcji. Razem z kamieniami których teraz zazdrośnie strzeże ogrodzenie. To już trzecie ogrodzenie, które bym rozebrał…

Dalej wędrujemy przez górny taras Parku Kultury i Wypoczynku który w tej chwili w ogóle nie przewiduje takiego kierunku wędrówki. W moim pomyśle AnS biegnie przez ten taras i przechodzi w drogę na tyłach Sejmu. Po czym na tym samym poziomie przechodzi nad Myśliwiecką mostem na stronę Jazdowa znowu nie zmieniając poziomu. Istniejąca kładka tyleż szkaradna co niewygodna powinna zostać unicestwiona.

Dalej przez Jazdów niemal w linii prostej docieramy do wykopu Trasy Łazienkowskiej który pokonujemy na tym samym poziomie prostym, nie wygiętym w łuk mostem (stara kładka może zostać, ale pewnie i tak zostanie rozebrana. A Aleja stała by się wschodnim tarasem Muzeum Historii Polski.

Teraz, dalej po krawędzi Skarpy docieramy do… tarasu Qchni Artystycznej dzięki czemu ten zasłużony zakład wychowawczy zamiast być na jakimś wygwizdowie trafia na główną promenadę, a monumentalne schody po których nikt prawie teraz nie chodzi nareszcie zyskały by uzasadnienie.

I tu najgorsze. Dalej po krawędzi skarpy docieramy nad Agricolę i…. znowu mostem przechodzimy nad ogrodem Botanicznym UW do Łazienek. To przejście musiało by być zamykane o tej samej porze co Park Łazienkowski. Aleja w tym miejscu by się rozwidlała i prowadziła w stronę Alej i w stronę kawiarni Na Rozdrożu. Ale za dnia spacerowicze docierali by aż do pomnika Szopena i Belwederu.

Belweder mógłby się stać ostatnią stacją traktu na skarpie. Głowy państw wolą od jego zatęchłych sal apartamenty w luksusowych hotelach, prezydent RP ma inną siedzibę. A w Belwederze jakieś muzeum? Jeszcze jedna atrakcja Łazienek? Wielki Książe Konstanty i Powstanie listopadowe? II RP i Piłsudski? Czas po 4 czerwca i dwaj pierwsi prezydenci? Jest o czym opowiadać. To muzeum mogło by być równie atrakcyjnie urządzone jak Muzeum Powstania, a miało by tą przewagę, że znajdowało by się w autentycznym gmachu związanym z wydarzeniami które prezentuje ekspozycja.

Tak więc spacer Aleją mógłby się zaczynać od zwiedzania Zamku Królewskiego, potem Muzeum Historii i Belweder na koniec. W miedzy czasie jakaś wystrzałowa prezentacja architektury polskiej w Sarpie, czołgi i samoloty i samo Muzeum Narodowe i Sejm, wyżerka gdzieś po drodze a to wszystko z dala od zgiełku miasta, wśród zieleni i w atmosferze jakby unoszenia się nad ziemią. Ja czegoś takiego w żadnej europejskiej stolicy nie widziałem . A znam ich wiele.

I to za małe pieniądze. Byle nie zabrakło determinacji miejskim politykom i nam, mieszkańcom Warszawy. Byle sprawa nie ugrzęzła wśród podchodów pomiędzy „urbanistami” i ich swarów o to który z nich piękniejszy.

Ale żeby nie było tak łatwo.

Mamy w Warszawie miejsce na trzy takie szlaki. Każdy inny.

Pierwszy to Trakt Królewski, coraz sensowniej urządzony chociaż przecięty przez Rondo Degaulle’a niestety. Może to rondo nie jest już potrzebne (bo się nie krzyżują tu dwie równorzędne ulice) choć palma musi pozostać tak czy inaczej.

Drugi trakt to nasza wymarzona Aleja na Skarpie.

A trzeci…. To nadwiślański bulwar od Młocin po Kępę Zawadowską przeznaczony dla pedestriali, rowerzystów i rolkarzy. Osiem metrów szerokości, asfalt, oświetlenie, knajpy, sklepy (byle nie za dużo).

No i te trzy trakty powinny być ze sobą połączone, żeby tworzyły jeden system.Jest się o co bić, jest o czym dyskutować.

Ale można oczywiście po kawałeczku, bez konsekwencji. Jak zwykle i byle jak. Jak z Placem Defilad.

Partia

Wydobywanie tożsamości

2009-08-28T21:28:00.000-07:00

eratyk - pomnik przyrody na alei Na Skarpie, przed willą Pniewskiego

Nadawanie jednolitości / ciągłości w przestrzeni powinno być świadomie realizowane przez architektów. A ciągłość to ta cecha właśnie, której brakuje alei Na Skarpie. Efektem niezrozumienia tego faktu są prawdopodobnie komentarze tych, którzy umniejszają znaczenie dyskusji podjętej przez Gazetę uzasadniając, że przecież są ścieżki, są przejścia. Są, ale brak im jednolitości, która spajałaby wszystkie elementy w jeden organizm nobilitując tym samym każdą z tych części. Każdy kawałek chodnika jest tylko kawałkiem chodnika, i tyle. Ale razem mogą stanowić aleję Na Skarpie - trasę o randze ogólnomiejskiej, znaną, opisywaną w przewodnikach, odwiedzaną, piękniejącą.

Sposobów nadawania ciągłości przestrzeni architekci znają wiele. Jednym z nich jest nadanie rytmu. Stały, powtarzający się element, o wyrazistym znaczeniu, nadaje przestrzeni tożsamość. Przypomnę choćby Parc de la Villette w Paryżu i powtarzające się w nim, tak charakterystyczne, czerwone pawilony.

Jedną z wyjątkowo charakterystycznych cech obszaru skarpowego jest występowanie na nim polodowcowych głazów narzutowych - eratyków. To pozostałość po lądolodzie skandynawskim. Nie jest przypadkiem, że w wielu miejscach na skarpie takie głazy stoją jako pomniki przyrody. Są ich dziesiątki.

Krzysztof J. Jakubowski pisze: 'Najbardziej wyrazistym i łatwo dostrzegalnym śladem pobytu lądolodu skandynawskiego są liczne głazy narzutowe.'
['Jazdów', pod red. Edwarda Rużyłły, s.16]

A przecież obecność i ruch lądolodu były kluczowym procesem kształtującym Skarpę Warszawską, bez której w ogóle nie mówilibyśmy dziś o alei Na Skarpie. (Pytanie czy w ogóle mielibyśmy w tym miejscu stolicę...)

Od zawsze głazy służyły ludziom do zaznaczania swoich miejsc w przestrzeni, do wytyczania tras, oznaczania ośrodków kultu. To świadectwo odwiecznego pragnienia odnalezienia porządku w przestrzeni - Sacrum. W mojej koncepcji projektowej przewiduję wykorzystanie głazów jako lokalnych dominant, znaczników w przestrzeni, akcentów. Powtarzalność tego naturalnego elementu świadczyć będzie o historii, istocie, tożsamości Skarpy Warszawskiej. Owa tożsamość istnieje, czeka tylko na wydobycie!

Chodźmy na Skarpę

2009-08-27T02:25:00.000-07:00

W dzisiejszym numerze Stołecznej kolejny odcinek skarpowej dyskusji. Redaktor Dariusz Bartoszewicz publikuje pierwsze listy dotyczące Skarpy. Polecam lekturę. Rodzi się projekt obywatelski, weź w nim udział!!

Myśl o Skarpie z gazetą

2009-08-26T02:01:00.001-07:00

Gazeta Stołeczna potraktowała temat Skarpy Warszawskiej bardzo poważnie. Dzisiaj pojawił się kolejny artykuł. Tym razem autorem jest Dariusz Bartoszewicz. Pisze on tak:

"Gazeta" obejmuje patronat nad aleją Na Skarpie. Nikt nas do tego nie upoważnił, ani o to nie prosił. Robimy to samowolnie. To aneksja symboliczna - z miłości.

Przypominam, że żadne inne media nie zainteresowały się tematem (pomimo moich zabiegów). Chociażby to daje Gazecie pełne prawo objęcia tego tematu swoim honorowym patronatem.

Zapraszam do wzięcia udziału w akcji Gazety Stołecznej:

Wymyśl z nami, jak urządzić aleję Na Skarpie.

Skarpa na okładce

2009-08-25T00:00:00.000-07:00

Gazeta Stołeczna, wtorek, 25. sierpnia 2009

Dzięki uprzejmości redaktora Michała Wojtczuka, Skarpa Warszawska trafiła na okładkę dzisiejszej Gazety Stołecznej. Dziękujemy!

ps: tych, którzy nie nabyli wtorkowego numeru, zapraszam do internetowej odsłony gazety.

KONCEPCJA PROJEKTOWA 2.2

2009-08-18T03:06:00.000-07:00

Prezentuję rozwinięcie wątku z 7. sierpnia.

przestrzenny schemat połączeń komunikacyjnych

Koncepcja zagospodarowania Skarpy (dawny Prater)

Koncepcja zagospodarowania fragmentu Skarpy - wizualizacja

Plac na Skarpie - wizualizacja

legenda

Aleja na Skarpie

2009-08-18T02:04:00.000-07:00

1768

Skarpa Warszawska stanowi wyjątkowy element ukształtowania topograficznego miasta. Doceniamy jej wartości widokowe, estetyczne, rekreacyjne oraz miastotwórcze. Jednak, co ciekawe, aż do 1898 roku skarpa stanowiła oficjalne wysypisko śmieci (nie była w stolicy uregulowana sprawa wywozu odpadków).

W XVII wieku na górnym tarasie Skarpy zakładano zespoły rezydencjonalne. Jak zauważa Joanna Putkowska: „Ogród nie był elementem niezbędnym do funkcjonowania rezydencji, niemniej jednak niezwykle ważnym, skoro występował przy wszystkich pałacach i większości dworów.” [Putkowska 1991] Założenie pałacowo-ogrodowe było obowiązujące dla głównych rezydencji warszawskich przez cały XVII wiek. Parcelacja Skarpy przebiegała prostopadle do biegu Wisły, a każde z założeń stanowiło wydzielony obszar. Po większości z nich nie ma już śladu, mimo to inwestycje te nadały obszarowi, dominujący do dziś, charakter krajobrazowy.

1842

W roku 1824 wytyczono Aleję Jerozolimską. Prowadziła do osiedla żydowskiego Nowa Jerozolima; stąd nazwa alei.

1916

Koncepcja poprowadzenia na koronie skarpy ciągu komunikacyjnego pochodzi ze „Szkiców wstępnych planu regulacyjnego miasta st. Warszawy” opracowanych w 1916 roku przez Koło Architektów pod kierunkiem Tadeusza Tołwińskiego.

„W planie zarysowuje się także po raz pierwszy idea przeprowadzenia Alei na Skarpie – jako przedłużenie Krakowskiego Przedmieścia. Aleja ta biegłaby od ul.Kopernika, obok Teatru Polskiego, górnym tarasem Skarpy, wiaduktem nad ul. Tamki przez Dynasy, wiaduktem nad ul. Wiejską i przedłużoną Myśliwiecką do projektowanego na Siekierkach parku narodowego.”
[Kotaszewicz]

W planach Tołwińskiego Aleja Na Skarpie miała być trasą odciążającą komunikacyjnie Nowy Świat. Nazywana jest arterią. Andrzej Kiciński zauważa, że wiązano z nią przesadne oczekiwania komunikacyjne. Sam nazywa ją szeroką promenadą.

1938

Aleja ta pojawia się w planach miasta od roku 1931. Jej wielkim zwolennikiem był prezydent Stefan Starzyński. Nawiązywano do niej w 1935 r. w pracach konkursowych na Plac Marszałka Piłsudskiego i Powiśle.Zrealizowano jednak tylko niewielki jej fragment – na przeszkodzie stanęły głównie parcelacje przecinające założenie.

Powstały dwa odcinki:

Krótki fragment zrealizowany na terenie dawnego parku Frascati. Rozpoczynaja się ślepo przy kompleksie sejmowym, a kończący niewiele dalej przy Muzeum Ziemi PAN, gdzie przemienia się w ciąg spacerowy, biegnący atrakcyjną kładką nad ul. Książęcą i dalej na północ wzdłuż całej Skarpy... Istniejący odcinek to pięknie położona, elegancko zabudowana ulica. Muzeum Ziemi zajmuje XVIII wieczny pałacyk księcia Poniatowskiego oraz wybudowany na fundamentach dawnej loży masońskiej Dom Pniewskiego.
Fragment na miejscu dawnego targowiska Sewerynów. To odcinek kończący Aleję na Skarpie, nazwany ulicą Juliana Bartoszewicza.

Jeszcze w czasie wojny architekci: Stanisław Dziewulski, Kazimierz Marczewski i Zygmunt Skibniewski stworzyli nową wizję zagospodarowania skarpy. Byli wyjątkowo twórczy i obszar ten potraktowali z ogromnym rozmachem:

''Autorzy wykorzystali Skarpę do stworzenia jedynego w skali europejskich stolic założenia przestrzennego, gdzie elementy natury - przyrodnicze i architektoniczne - tworzone ręką człowieka stanowią całość o stopniowanych napięciach, o miejscach łagodnie krajobrazowych, ale i spięciach zarchitektonizowanych, przywołującego wzory klasyczne - Akropol Ateński czy cesarskie fora Rzymu.''
[Kiciński 2000, s.54]

W tej koncepcji idea Alei na Skarpie pozostała, choć autorzy przesunęli jej bieg na wschód.

1950

Po wojnie założenie Alei na Skarpie nie pojawiało się w stołecznych planach. Dla skarpy powstały plany utworzenia Centralnego Parku Kultury, ale przedwojenne założenie pasażu spacerowego eksponowane nie było. Idea ta powróciła we współczesnych opracowaniach.

Opracowane mapy historyczne publikuję dzięki uprzejmości Klementyny Świeżewskiej.

z Nowego Światu do Alei na Skarpie ...i z powrotem

2009-08-09T06:55:00.001-07:00

ulica Smolna jako główny ciąg spacerowy pomiędzy Traktem Królewskim a Skarpą Warszawską

Tłumaczyłem w poprzednich wpisach, że to właśnie ulica Smolna powinna pełnić funkcję łącznika pomiędzy Traktem Królewskim a Skarpą Warszawską. Prezentowany teraz schemat ma potwierdzić tę koncepcję.

Smolna jest znakomicie 'podpięta' do Nowego Światu - głównie poprzez plac przed pałacem Branickich. Warszawiacy znają ten zakątek jako miejsce wydarzeń kulturalnych. Poza tym na tyłach ulicy Nowy Świat kwitnie życie towarzyskie w parterowych pawilonach, zajętych dziś głównie przez knajpki. Dzięki temu, każda z bram we wschodniej pierzei ulicy jest ruchliwym szlakiem pieszym. Dalej na południe, po drugiej stronie pałacu Branickich, jest jeszcze szeroki pasaż zielony biegnący wzdłuż Alej Jerozolimskich.

Spacerowicze wchodząc z Traktu w Smolną ujrzą w tle, na końcu ulicy, bujną, gęstą i wysoką zieleń skarpową. Ci, którzy ze skarpy będą wracać wyjdą wprost na Empik (jedno z tych miejsc, które zna każdy warszawiak, zarówno starszy jak i młodszy).

KONCEPCJA PROJEKTOWA 2.1

2009-08-07T07:31:00.000-07:00

Przedstawiam koncepcję rozwiązania przestrzennego.

Cele mojego projektu wykładałem już w poprzednich wpisach, przypomnijmy je jednak:

nadanie ciągłości Alei na Skarpie - KONCEPCJA PROJEKTOWA 1.1; piątek, 30 styczeń 2009
otworzenie miasta na Skarpę, czyli wyraźne wyeksponowanie jej oraz udostępnienie - Otworzyć miasto na Skarpę!; poniedziałek, 20 lipiec 2009
zrealizowanie zejścia po skarpie zgodnie ze schematem tarasowym, który pozwoli zachować walory przyrodnicze miejsca - Skarpą w dół i w górę; wtorek, 21 lipiec 2009
stworzenie miejsca równo dostępnego dla wszystkich - przestrzeń publiczna, czyli dla ludzi stworzona; piątek, 24 lipiec 2009
stworzenie węzła komunikacyjnego, który połączyłby: Śródmieście, Powiśle, Aleję na Skarpie, Aleję pod Skarpą, perony PKP Powiśle, park im. Marszałka Śmigłego-Rydza, Muzeum Narodowe itd... - Mój kawałek Skarpy; środa, 22 lipiec 2009
zadbanie o infrastrukturę rekreacyjną konieczną dla spacerowiczów, rowerzystów itd - rowery też na Skarpę!; poniedziałek, 27 lipiec 2009

Elementem dominującym dla mojego opracowania, będącym zresztą impulsem dla zajęcia się tym tematem, jest wyeksponowanie Alei na Skarpie. To wspaniała idea, która już od stu lat pojawia się na stołecznych planach. Jest szeroko dyskutowana i ma, wydaje się, samych zwolenników. Mimo to ciągle pozostaje w sferze planów, a z czasem zaprzepaszczamy kolejne szanse jej realizacji. Powstały tylko szczątkowe jej fragmenty.

Mamy więc Aleję na Skarpie, przede wszystkim. Z czasem jednak zacząłem zdawać sobie sprawę ze znaczenia, jakie dla tego miejsca ma ulica Smolna. Szczególnie w swojej dawnej postaci, gdy stanowiła połączenie obu poziomów skarpy. Uważam za celowe nawiązanie do jej układu i odnowienie jej znaczenia.

ulica Smolna na planie z 1842 roku

ulica Smolna na planie z 1916 roku

ulica Smolna w mojej koncepcji

Jak zauważyć można na planie z 1842 roku, ulica Smolna łączy Nowy Świat z ulicą Książęcą. Co prawda, jest już przecięta Alejami Jerozolimskimi, tworzą jednak skrzyżowanie w jednym poziomie. Na mapie z 1916 roku, a więc już po wybudowaniu wiaduktu mostu Poniatowskiego, Smolna jest definitywnie przerwana na dwa odrębne fragmenty.

Na mapie współczesnej zaznaczyłem schemat mojego rozwiązania. Ulica Smolna nie urywa się przed Skarpą, ale zakosami schodzi po jej stoku i dalej łączy się z ulicą Czerwonego Krzyża (jak dawniej). W połowie jej biegu proponuję plac (przy nim mała użyteczność publiczna: toalety, gastronomia i wypożyczalnia sprzętu rekreacyjnego), od którego odchodzi droga na południe (w tunelu pod nasypem kolei średnicowej) i dalej do parku im. Rydza-Śmigłego. Z tunelu byłoby wyjście na perony stacji PKP Powiśle.

koncepcja zagospodarowania przestrzennego

Smolna dolna, górna i wysoka

2009-08-07T07:14:00.000-07:00

Warto przyjrzeć się historii przebiegu ulicy Smolnej.

ulica Smolna na planie z 1842 roku

Jak wyglądała Smolna początkowo? "Bieg swój rozpoczynała w górnej części miasta, od Nowego Światu podążała równolegle do późniejszej Alei Jerozolimskiej, a następnie skręcając pod kątem prostym, kończyła się u zbiegu ulic Książęcej, Rozbrat i Czerniakowskiej."
[Żelichowski 1998, s.7]
Fragment biegnący po skarpie wyraźnie oddzielał część dolną od górnej.

Pod koniec XIX wieku przerwano fragment pierzei północnej i stworzono krótką odnogę w kierunku Foksal, którą nazwano ulicą Wysoką.

ulica Smolna na planie z 1916 roku

W 1900 roku górna część Smolnej uzyskała połączenie z Solcem za pośrednictwem nowo utworzonej ulicy Czerwonego Krzyża. Niedługo potem, w 1914 roku, otworzono wiadukt mostu Poniatowskiego, który definitywnie oddzielił Smolną górną od dolnej. (Ryszard Żelichowski zauważa, że w świadomości mieszkańców podział ulicy istniał już wcześniej - już w XIX wieku wyróżniano Smolną dolną i Smolną górną.) Budowa wiaduktu wiązała się też z podniesieniem (wyrównaniem) poziomu Alej Jerozolimskich, które wcześniej biegły w wąwozie. To podniesienie terenu przerwało połączenie Smolnej ze wspomnianą ul. Czerwonego Krzyża. W taki oto sposób ze Smolnej pozostały dwa fragmenty: oba praktycznie 'ślepe' i bez większego znaczenia dla systemu komunikacji miejskiej.

Po krótkim czasie władze zrezygnowały z wyróżniania ulicy Wysokiej osobną nazwą i włączyły fragment ten w bieg Smolnej. Nazwa wywarła jednak trwały wpływ i fragment ten nazywano wysoką Smolną.

fotoplan, 1945 rok

Na fotoplanie z 1945 roku zapoznać się możemy z przebiegiem ulicy takim, jaki przetrwał do czasów II Wojny Światowej. Kolorami wyróżniłem:

żółty - wysoka Smolna
pomarańczowy - górna Smolna
czerwony - dolna Smolna

Sądzę, że zestawienie przymiotników, jakimi różne fragmenty ulicy Smolnej bywają określane jest najlepszym dowodem na to, jak bardzo ulica ta zrośnięta jest ze Skarpą Warszawską. Powinno to być też zachętą dla nas, aby tą właśnie ulicę uczynić zejściem z wysoczyzny na podskarpie.

ulica Smolna

2009-08-07T03:29:00.000-07:00

Smolna to ulica wyjątkowa. Wyjątkowa jest jej historia - ciekawa i pełna niespodziewanych przełomów. Jak pisze Ryszard Żelichowski:

"Z niewielkiej dróżki pełniącej rolę połączenia między górną i dolną częścią Warszawy, w krótkim czasie zmieniła się w elegancką, wielkomiejską arterię.
W jej historii przebrzmiewają echa upadku Rzeczypospolitej, rozwoju gospodarczego Królestwa Kongresowego, zrywów niepodległościowych XIX w., początków ruchu związkowego i wreszcie - dramatów dwóch wojen światowych. Miała Smolna swoje ważne szkoły, swoją artystyczną bohemę, koloryt socjalny i polityczny, swoje wyraźne mijsce na mapie Warszawy."
[Żelichowski 1998, s.5]

Ulica Smolna, widok od Nowego Światu. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej

Ulica Smolna. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej

Ulica Smolna. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej

Ulica Smolna, widok ze skarpy. W tle widać pierzeję Nowego Światu

Ulica Smolna. W tle widać pierzeję Nowego Światu

Ulica Smolna. W tle widać hotele Novotel i Marriott

Dzisiaj ulica ta odeszła w zapomnienie. Wszyscy wiemy gdzie się znajduje (bądź co bądź to ścisłe Śródmieście), ale ważna dla nas nie jest. Nie wiemy dlaczego miałaby ważna być. Od czasów powstania Alei Jerozolimskich pełniła rolę drogi dojazdowej do paru zaledwie kamienic. Historia jednak niejednokrotnie bywała dla Smolnej łaskawa:

Przed dwustu laty ulica Smolna także oceniana była przeciętnie. Długo ociągano się z jej uporządkowaniem. W połowie XIX wieku jeden z mieszkańców ulicy chciał nawet wykonać prace drogowe na własny koszt, jednak przez miasto inwestycja ta stale odkładana była na później. Traktowano ją jako problem trzeciorzędny. Z czasem Magistrat zajął się tą sprawą, ale ciekawy jest sposób w jaki potrzebę argumentował: "Choć ulica ta nie ma żadnego znaczenia to uważamy, że ponieważ dochodzi do Nowego Światu a dobrze będąc zabudowaną, byłoby pożądanym doprowadzić ją do porządku." [Żelichowski 1998, s.29-30] Ostatecznie ulicę wybrukować udało się w 1863 roku. A gdy około 1900 roku uzyskała połączenie z Solcem (za pośrednictwem ul. Czerwonego Krzyża) znów przyszły lepsze czasy i "Ulica Smolna zaczęła nabierać charakteru wielkomiejskiego." [Żelichowski 1998, s.56] I dalej, jak pisze Żelichowski: "Do września 1939 roku ulica była spokojną, śródmiejską ulicą zamieszkałą przez raczej zamożniejszą grupę obywateli naszego miasta. Było tu kilka niewielkich sklepików, które wytrzymały konkurencję eleganckich magazynów Nowego Światu i Alej Jerozolimskich."
[Żelichowski 1998, s.70]

fragment północnej pierzei ulicy Smolnej

fragment północnej pierzei ulicy Smolnej

fragment południowej pierzei ulicy Smolnej

kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej

kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej

kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej

Dzisiaj Warszawa znów potrzebuje ulicy Smolnej. Droga ta, która od zawsze stanowiła połączenie korony skarpy z podskarpiem, powinna zacząć pełnić tę rolę ponownie. To właśnie Smolną powinniśmy spacerować od Traktu Królewskiego do Skarpy Warszawskiej. Pasaż wzdłuż Alej Jerozolimskich nie ma do tego odpowiedniej skali. Smolna natomiast posiada wygodne dla pieszych połączenie z Nowym Światem, dalej natomiast biegnie wprost na spotkanie ze skarpą. Ulica oferuje też idealny klimat dla funkcjonowania małych kawiarenek. Jakość oraz standard oprawy architektonicznej jest wysoki.

W następnym wątku zaprezentuję koncepcję przywrócenia ulicy Smolnej życia.

zabytki na skarpie

2009-08-05T10:29:00.000-07:00

Na podstawie bazy danych przygotowanej i udostępnionej w internecie przez Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, przygotowałem spis obiektów chronionych znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie opracowywanego obszaru.

Muzeum Narodowe w Warszawie

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście ul. Aleje Jerozolimskie 3

Czas powstania: 1926

Przekształcenia: projekt: 1926, przekształcenie: 1937, przekształcenie: 1965

autorzy: Tołwiński Tadeusz, Dygat Antoni, Gołaski Kazimierz; Koziński Stefan

Epoka: funkcjonalizm
Funkcja pierwotna: muzeum

Stan zachowania: dobry

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 1379 1989-11-07

Centralny Park Kultury i Wypoczynku na Powiślu

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski

Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1950-1955 przed 1975

autorzy: Skibniewski Zygmunt; Scholtz Alina; Stępiński Zygmunt; Siennicki Stefan; Gnass Z.; Dobiszewski T; Ordon W; Majdecki Longin; Kapuścińska Alina; Markiewicz D.; Bolek Stanisław

Epoka: socrealizm

Stan zachowania: zniszczone elementy architektoniczne

Obszar Skarpy Warszawskiej w granicach miasta

Warszawa, woj. mazowieckie pow. warszawski

Szpital Czerwonego Krzyża - pawilon

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście ul. Smolna 6

Czas powstania: około 1897

Przekształcenia: przekształcenie: 1994-1995

Epoka: eklektyzm
Funkcja pierwotna: szpitalna

Funkcja obecna: usługowa

Stan zachowania: bardzo dobry

Przystanek PKP "Warszawa Powiśle"

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski

Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1962-1963
Przekształcenia: przekształcenie: 2009

autorzy: Romanowicz Arseniusz; Szymaniak Piotr
Funkcja pierwotna: stacja kolejowa

Stan zachowania: bardzo dobry

ulica Aleje Jerozolimskie

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski

Most i wiadukt ksiecia Józefa Poniatowskiego

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1904-1914

Przekształcenia: zniszczenie: 1915, 1944, odbudowa: 1921-1927, 1945-1946, renowacja: 1966, 1985-1990

autorzy: Marszewski Mieczysław; Plebiński Bronisław; Szyller Stefan
autorzy: Nieniewski Apoloniusz; Kirste Ludwik; Michalski Feliks; Szyller Stefan
autorzy: Plebiński Bronisław
autorzy: Hempel Stanisław

Stan zachowania: Średni

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 748 1965-07-01

Kaplica św. Kazimierza i klasztor Sióstr Milosierdzia św. Wincentego a Paulo (Sióstr Szarytek)

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski

Dzielnica: Śródmieście ul. Tamka 35

Czas powstania: 1699 1895 2004

Przekształcenia: przekształcenie: 1766, przekształcenie: 1880, renowacja: 1854, 1895, 2003-2004, zniszczenie: 1944, odbudowa: 1949-1950

Autorzy:
autorzy: Marconi Władysław, Marzyński Stanisław

Epoka: barok
Funkcja pierwotna: sakralna

Funkcja obecna: sakralna

Stan zachowania: dobry

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 580 1965-07-01

teksty pobrano z http://spiszabytkow.um.warszawa.pl/ZabytkiWarszawy/, odczytano: 05.08.2009
nieliczne informacje zostały przez autora zaktualizowane o bieżące dane

zdjęcia własne

ad.: rowery też na Skarpę!

2009-08-05T09:24:00.000-07:00

Na zamieszczonej (w poprzednim wpisie) mapie pochodzącej ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Rozwoju m.st. Warszawy pt.: Komunikacja Zbiorowa - kierunki widać oznaczenie planowanej drogi rowerowej biegnącej wzdłuż Traktu Królewskiego. Nie wziąłem tego pod uwagę wcześniej, gdy analizowałem ścieżki rowerowe. Uzupełniam zatem schemat, który przedstawiałem 27. lipca. Oto poprawiona wersja:

śródmiejskie szlaki rowerowe

Znakomicie się składa, bo teraz ul. Smolna (część równoległa do Alei Jerozolimskich) stanowi połączenie obu dróg rowerowych.

uwarunkowania i kierunki rozwoju Skarpy

2009-08-05T07:28:00.000-07:00

Podstawowym dokumentem, w którym określona jest perspektywiczna wizja rozwoju miasta (o ile władze miasta w ogóle ją posiadają), jest Studium Uwarunkowań i Kierunków Rozwoju. Włodarzom Warszawy dokument taki uchwalić się udało trzy lata temu, co też nie oznacza wcale, że takową wizję udało im się stworzyć. Tak czy inaczej, na jego podstawie opracowywane są (powinny być) szczegółowe Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego. W studium nie znajdziemy konkretnych wskazówek dotyczących naszej działki. Konieczne jest jednak zapoznanie się z nim.

Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna

Mapa oznaczona nazwą Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna to synteza wszystkich pozostałych map. Możemy z niej odczytać, że nasza działka (z wyjątkiem parkingu na górnym tarasie) znajduje się w obszarze ZP1. Są to TERENY ZIELENI URZĄDZONEJ, dla których określono wskaźnik PBC (Powierzchni Biologicznie Czynnej) równy 90%. Widzimy również, że dolna część Parku Beyera to obszar bezpośredniego zagrożenia powodzią.

Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania

Z rysunku Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania odczytujemy, że nasz fragment skarpy charakteryzuje się stałym zagrożeniem ruchami masowymi (u podnóża Muzeum Narodowego zagrożenie jest potencjalne). Poza tym podskarpie to obszar szczególnej ochrony głównego zbiornika wód podziemnych.

Środowisko Przyrodnicze - kierunki

Natomiast Środowisko Przyrodnicze - kierunki określa nasz obszar jako TERENY ZIELENI I LASÓW oraz powtarza informacje, które omówiliśmy wcześniej (na podstawie Struktury Funkcjonalno-Przestrzennej).

Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania

Na schemacie Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania oznaczony jest PUNKT WIDOKOWY (w miejscu planowanego przez nas zejścia). Zaznaczono także zabytek - dawny carski Szpital.

Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania

Na mapie Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania widzimy, że nasza działka znajduje się w pasie Transeuropejskiego Korytarza Transportowego (linia średnicowa kolei). Oznaczono również drogę rowerową biegnącą wzdłuż Alei pod Skarpą (dzisiaj ul. Kruczkowskiego).

Komunikacja Zbiorowa - kierunki

Na kolejnej mapie, dotyczącej kierunków rozwoju komunikacji zbiorowej, pojawiają się dwie linie metra (II i III, dziś III linia jest już nieaktualna) oraz planowana droga rowerowa biegnąca Traktem Królewskim.

Obszary Problemowe i Zagrożenia

Na koniec prezentuję jeszcze fragment mapy Obszary Problemowe i Zagrożenia. Oznaczono tutaj podskarpie jako obszar zagrożony powodziami, skarpę jako narażoną na osuwanie się mas ziemnych. Jednak szczególnie ciekawe jest oznaczenie szerokiego pasa pomiędzy Traktem Królewskim a Powiślem jako OBSZARU PRESJI INWESTYCYJNEJ NA OBSZARY CENNE PRZYRODNICZO.

Opracowanie Ekofizjograficzne

Jako aneks do Studium dołączone zostało Opracowanie Ekofizjograficzne. Wiele stron w nim poświęconych jest Skarpie Warszawskiej; hasło 'skarpa' powtarza się tu dziesiątki razy, co jest dowodem na znaczenie tego elementu topograficznego dla problematyki przyrodniczej miasta. Prezentuję, wybiórczo, zawarte w opracowaniu wnioski:

"Skarpa Warszawska jest jednym z dwóch najważniejszych składników krajobrazu Warszawy. Rzeka i wysoka skarpa wyróżniają teren miasta z płaskiego obszaru Niziny Mazowieckiej. Skarpa miała w historii rozwoju miasta początkowo głównie znaczenie obronne. W późniejszych etapach również gospodarcze i kompozycyjne. Ukształtowany w powiązaniu ze skarpą krajobraz stał się wyróżnikiem Warszawy."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.178]

"Właściwe wykorzystanie walorów Skarpy Warszawskiej powinno polegać na zachowaniu i ochronie wartościowych panoram oraz prowadzić do powstawania równie pięknych i charakterystycznych miejsc. Obecnie walory kompozycyjne skarpy nie są w pełni wykorzystywane. Budynki o znacznych wysokościach i ogólnie o znacznych gabarytach, stawiane blisko korony skarpy przytłaczają ją swym ogromem, powodując, że skarpa staje się, przy ich potężnej skali, niewielkim uskokiem terenowym."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.179]

"Brak zasad zagospodarowania dla rejonu Skarpy Warszawskiej, których celem jest ochrona walorów krajobrazowych tego obszaru, a także zbyt ogólne ograniczenia dotyczące warunków zabudowy w jej sąsiedztwie nie tylko doprowadziło do naruszenia struktury geologicznej, ale także do przerwania ciągu przyrodniczego i obniżenia walorów krajobrazowych tej części miasta."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.112]

Eksponowanym przez autorów opracowania problemem jest fakt, że:
"Niewystarczająca ochrona walorów krajobrazowych i kulturowych Skarpy Warszawskiej – na całym jej przebiegu: bardzo ogólne zasady zagospodarowania dla obszaru chronionego krajobrazu nie biorące pod uwagę wartości kulturowych i budowy geologicznej terenu, brak praktycznej realizacji celów ochrony w formie programu łączącego wartości kulturowe i przyrodnicze – prowadzi do degradacji tej najpiękniejszej części krajobrazu stolicy Polski."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

Opracowanie kończy uwaga:
"Wskazane jest:
objęcie ochroną w formie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego Skarpy Warszawskiej na całej długości i podjąć prace studialne niezbędne do nadania Skarpie Warszawskiej takiego statusu ochronnego. [to jeden z czterech punktów]"
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

morfologia skarpy

2009-08-05T05:26:00.000-07:00

Dotychczas w opisach skarpy używałem różnych określeń, nie definiując ich. Wydaje mi się celowe uściślenie stosowanych pojęć. Za wzór przyjąłem nazewnictwo stosowane przez geomorfologów (Majdecki 1993) - jest to podział na pięć stref:

przyskarpie (korona)
górna linia skarpy
stok skarpy
dolna linia skarpy
podskarpie

plany zagospodarowania dla Skarpy?

2009-08-05T03:36:00.000-07:00

fragment mapy MPZP

legenda

Zgodnie z mapą opublikowaną w Biuletynie Informacji Publicznej m.st. Warszawy, dla naszego obszaru działania nie ma (i obecnie nie opracowuje się) miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Większa część obszaru oznaczona jest jako tereny zieleni.

pobrano z: http://bip.warszawa.pl/Menu_podmiotowe/Biura_Urzedu/AM/Ogloszenia/Mapa_planow_miejscowych.htm, odczytano: 05.08.2009

tygodnik Skarpa Warszawska

2009-08-02T23:20:00.000-07:00

O tym, jak wielką rolę dla urbanistów powojennych odgrywała Skarpa (przynajmniej w sferze mentalnej, w sferze myślenia o mieście) świadczy fakt, że oficjalny tygodnik dotyczący odbudowy stolicy, który sami wydawali, nazwali Skarpa Warszawska.

nagłówek, [Encyklopedia Warszawy]

"tygodnik wydawany w W-ie X 1945 - X 1946 przez Spóldzielnię Wydawniczą 'Czytelnik' i BOS, poświęcony odbudowie stolicy; zał. W.Kraelska-Filipowiczowa, W.Moszczeńska (od X 1945 re.), T.Filipczak (od VI 1946 red.); współpracowali przede wszystkim czołowi urbaniści i architekci z BOS; zawierała projekty i plany odbudowy W-wy, artykuły z zakresu urbanistyki, demografii, przemysłu warsz. oraz rozwoju kultury i historii W-wy; jej kontynuacją była 'Stolica'; nakład ok. 10 tys. egz. (1946)"

[Encyklopedia Warszawy 1994, s.783-784]

wysoko, wysoko ponad Skarpą

2009-07-31T11:17:00.000-07:00

W bezpośrednim sąsiedztwie mojej lokalizacji znajduje się wysoki budynek mieszkaniowy - Smolna 8. Budzi kontrowersje. W opisywanym wcześniej konkursie na kwartał foksal, niektóre pracownie przewidziały jego usunięcie. Nie zgadzam się z takimi decyzjami. Oczywiście, budynek jest zaniedbany. Ale wpisał się już w pejzaż miasta i bardzo dobrze akcentuje skarpę.

"Na lekkim podwyższeniu, w miejscu Szpitala Oftalmicznego, stanął wieżowiec, wybudowany w końcu lat sześćdziesiątych przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, oznaczony numerem Smolna 8, z kawiarnią na najwyższym piętrze."
[Żelichowski 1998, s.77]

Zamieszczam cytat z bloga:
http://warszawamoimoczkiem.blogspot.com, w którym autor opisał ten obiekt:

"Właściwa nazwa to wieżowiec PUMA (dziś nazywa się to Dipservice), czyli biuro obsługi obcokrajowców, ale z uwagi na charakterystyczną "szczękę" na ostatnim piętrze, w której mieściła się kawiarnia Akropol (ostatnio TopFloor), nadano mu tytułowy przydomek. Miał to byc polonijny hotel dewizowy, ale przeprojektowano go na blok mieszczący 140 mieszkań o podwyższonym standardzie. Powstawał w 1964-76 wg proj. Jana Bogusławskiego i Bohdana Gniewskiego, na miejscu szpitala oftalmicznego z 1875, zburzonego w czasie wojny. Owa szczęka była swego czasu ulubionym miejscem samobójców..."
[http://warszawamoimoczkiem.blogspot.com/2007/10/dom-z-opadnit-szczk.html; odczytano: 31.07.2009]

widok z parkingu na obecnym zakończeniu ul. Smolnej

widok z podnóża Skarpy, z parku Beyera

widok z podnóża Skarpy, z parku Beyera
na pierwszym planie dawny szpital Czerwonego Krzyża

widok zza terenu Muzeum Narodowego

widok z ul. Czerniakowskiej (fot. Karolina Skalik)

widok z ul. Czerwonego Krzyża (fot. Karolina Skalik)

widok z ul. J.Bartoszewicza

rowery też na Skarpę!

2009-07-27T15:21:00.000-07:00

śródmiejskie szlaki rowerowe

W Warszawie istnieje ponad 260 km ścieżek rowerowych. Najbardziej znana i najdłuższa z nich to tzw. Szlak Wisły, którą przebyć można trasę z Młocin, przez Stare Miasto i Łazienki do Powsina.

Na terenie Śródmieścia, równolegle do Szlaku Wisły, wiedzie Podskarpowa Ścieżka Rowerowa będąca dla niej alternatywą:

"zaczyna się w pobliżu Mostu Gdańskiego, a kończy na terenie parku im. marsz. Edwarda Rydza-Śmigłego. Dokładna trasa biegnie następująco:

* ... Szlak Wisły - koło Mostu Gdańskiego przejazd na druga stronę ulicy - Wybrzeże Gdańskie - Grodzka - Rynek Mariensztacki - Sowia - Furmańska - Browarna - Oboźna - Dynasy - Topiel - Kruczkowskiego - Park Rydza-Śmigłego - Szlak Wisły ..."
[http://warszawa.wikia.com/wiki/%C5%9Acie%C5%BCki_rowerowe, odczytane 27.07.2009]

Zaznaczyłem ją na mapie czerwoną linią. Dodatkowo zaznaczyłem trasy, które mogłyby zostać wytyczone.

Zielony kolor to koncepcja trasy rowerowej wzdłuż Alei na Skarpie. Miałaby ona cenne walory edukacyjne i krajobrazowe (widoki z górnego tarasu Wisły oraz obiekty, wzdłuż których przebiega).

Trasy oznaczone kolorem pomarańczowym mogłyby stanowić potrzebne połączenie trasy Podskarpowej oraz Alei na Skarpie. Połączenie w poprzek linii kolei średnicowej umożliwiłby planowany tunel wykonany w nasypie.

prośba o pomoc

Przyznaję, że sam nie jeżdżę rowerem. Przepraszam. Planując prezentowane trasy posłużyłem się zdobytą wiedzą oraz intuicją. Gdybyś jednak miała/miał jakieś uwagi czy rady ich dotyczące, to z miłą chęcią przyjmę Twój komentarz.

tu było Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości PW

2009-07-27T11:11:00.000-07:00

Dziś byłem przypadkowym świadkiem wyprowadzki Politechniki Warszawskiej z pawilonów stojących na opracowywanej przeze mnie działce. Opisywałem ten budynek w poście: Mój kawałek skarpy z 22 lipca. Od zajmującej się tą wyprowadzką pani dowiedziałem się, że Politechnika wyprowadza się stąd definitywnie. Dodała, że nie wie, jakie plany miasto ma w związku z tym budynkiem. A pewnie i miasto samo nie wie.

przestrzeń publiczna, czyli dla ludzi stworzona

2009-07-24T11:14:00.000-07:00

To tu, to tam słyszymy, że gdzieś powstają przestrzenie publiczne, że coś dzieje się w przestrzeni publicznej czy też, że koniecznie potrzebujemy przestrzeni publicznych. Nie jest jednak wcale jednoznaczne i oczywiste czym przestrzeń publiczna jest. I nie zawsze mamy świadomość, jaka mogłaby być.

Wiadomo, że przestrzeń publiczna to coś dobrego. Często więc spotykamy się z tym określeniem, najczęściej jednak używanym nazbyt lekkomyślnie, bezrefleksyjnie. Nie każdy rozumie te słowa tak samo. Wielu nie rozumie ich wcale.

Jedna z najlepszych jaką znam definicji owej przestrzeni brzmi tak: jest ona tam, gdzie obcy spotyka obcego. Nie wiem kto ją wymyślił, mnie nauczył jej architekt Michał Owadowicz. Co prawda, nie zawiera ona recepty na ich tworzenie, pozwala jednak ocenić te istniejące. Kładzie nacisk na różnorodność użytkowników.

Celem mojego projektu jest stworzenie 'kawałka' dobrej przestrzeni publicznej na Skarpie Warszawskiej. Wydaje mi się celowe dodać w tej materii parę słów od siebie.

Publicus

Słownik języka polskiego tłumaczy pojęcie 'publiczny' jako:

"dotyczący ogółu ludzi, służący ogółowi, przeznaczony, dostępny dla wszystkich"
[fragment definicji z: Słownik języka polskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979]

Wydaje mi się, że definicja taka bardzo trafnie dotyka sedna. Zauważmy: fakt, że coś nie jest prywatne, nie oznacza, że od razu staje się publiczne. Nie każdy nieogrodzony kawałek trawnika, którego właścicielem jest miasto, staje się automatycznie publiczny. Musi służyć i być dostępny. Dla wszystkich. Duża część obszarów Skarpy Wiślanej nie jest jeszcze publiczna.

Warto przełamać binarną logikę, zgodnie z którą brak zamknięcia oznacza otwarcie. Taka logika bywa logiką tłumaczenia lenistwa. Gotowość do wykonania wysiłku łączenia (udostępniania) szczególnie konieczna będzie w mieście, na temat którego Arystoteles napisał te często powtarzane słowa o wspólnym życiu dla wspólnego dobra. O ile chcemy, żeby z tych słów coś jeszcze pozostało.

Wykluczeni

Choć to fakt wstydliwie przemilczany, który stale zacierany jest przez eksponowane hasła tolerancji dla grup odrębnych religijnie, etnicznie czy seksualnie, musimy pamiętać, że w pierwszej kolejności bezlitośnie wykluczoną grupą społeczną są od zawsze niepełnosprawni. Nie homoseksualistów lecz niepełnosprawnych zrzucano w Sparcie ze skały.

Logika wykluczenia niepełnosprawnych jest tyle prosta co nieredukowalna: każda grupa społeczna część jednostek w swoim gronie określa mianem niepełnosprawnych. Niepełnosprawny to ten, kto nie posiada cech niezbędnych do podjęcia życiowej walki, czyli również walki o swoje prawa. Może te prawa otrzymać jako dar od jednostek silniejszych. To jedyna droga.

Dopóki wartość człowieka oceniana będzie przez pryzmat jego użyteczności (siły), dopóty istnieć będzie spory margines społeczny bez szans na bycie dostrzeżonym. Niepełnosprawny nie jest dostrzegany, bo siedzi w domu. Siedzi w domu, bo otoczenie nie jest dla niego przystosowane. A tego nie przystosowuje się, bo problem nie jest dostrzegany. I tak bez końca.

Wszystkie inne mniejszości wychodzą na ulicę i domagają się praw. Niepełnosprawni na ulicę nie wyjdą. Ulice nie są dostosowane. Zostaną w domu.

Wykluczenie i płynąca stąd samotność to prawdopodobnie największe okrucieństwo jakie zadajemy drugiemu człowiekowi.

Moderna

Moderniści z wiary w typizację i powtarzalność (a również z narzuconej przez nie konieczności) stworzyli model człowieka typowego, every-man'a. Takim człowiekiem uśrednionym był Modulor Corbusier'a. Wzięto pod uwagę ludzi niskich, średnich, wysokich (jednym słowem, choć tylko pozornie: wszystkich ludzi) i uznano, że np. wysokość blatu wygodna dla every-man'a będzie w miarę wygodna dla wszystkich, a wysokość włącznika światła w pokoju dla wszystkich dostępna. Zupełnie poprawnie logicznie. Ujednolicono tak niemal wszystkie wymiary: od wielkości talerzy i szklanek, po wymiary schodów, korytarzy albo jasność i głośność sygnalizacji publicznej.

Dla wszystkich, którzy znaleźli się w grupie poddanej uśrednianiu te rozwiązania są istotnie poprawne. To wielkie dokonanie modernistów. Jednak nie wszystkich uwzględniono. Uśrednianie to rodzaj kompromisu. I części ludzi nie uznano za godnych współuczestniczenia w tym kompromisie. Ci zostali bezwzględnie wykluczeni.

Zygmunt Bauman odpowiadając na pytanie, jaka najważniejsza nauka płynie dla nas z doświadczeń XX wieku, zwraca uwagę na ten właśnie problem. Spektakularny, jak pisze, sukces nowoczesności okupiony został odpowiednio wysoką ceną:

"Dzielenie, odseparowywanie i wykluczanie były i pozostają podstawowymi instrumentami mordu kategorialnego i w żadnym razie nie można wykorzystać ich w roli środków zapobiegawczych." [Bauman 2007,s.113] A mord kategorialny - Holokaust, nie byłby możliwy "poza granicami społeczeństwa nowoczesnego. (...) To nowoczesność umożliwiła Holokaust."
[Bauman 2007,s.83-84]

Dziś nie dokonuje się, przynajmniej w Europie, mordów kategorialnych. Problem jest jednak aktualny. Między innymi, to właśnie działania przestrzenne (architektoniczne) mają wyjątkowo dotkliwe konsekwencje. Spychanie niepełnosprawnych na margines jest jednoznaczne z powiedzeniem im: ta ulica nie jest dla was, to miasto nie jest dla was, świat nie jest dla was. Przemoc fizyczna przyjęła postać przemocy strukturalnej. Wykluczeni pozostali wykluczonymi.

Łączyć zamiast dzielić

Swoją wypowiedź Bauman podsumowuje: "Podcięcie korzeni ludobójczym skłonnościom wymaga niezgody na stosowanie podwójnych standardów, odmienne traktowanie i tworzenie podziałów (...)"
[Bauman 2007,s.113]

Ważne jest, aby być świadomym, że większość aktualnych dziś norm pochodzi z czasów modernistycznej gorączki. Na ich podstawie opiera się także obowiązujące w Polsce prawo budowlane. Nie jest więc tak, że wystarczy spełnić normy i już wszystko jest w porządku. A tak, niestety często, wymogi dotyczące niepełnosprawnych bywają traktowane. Trzeba zrobić pochylnię, jedną większą łazienkę, to trudno. Ale wymóg taki to zbędny kwiatek u kożucha - myślą niektórzy.

Nie chciałbym być niesprawiedliwy. Jest oczywiście grupa ludzi zaangażowanych w zmienianie świadomości społecznej, działających na rzecz niepełnosprawnych. Są także architekci poszukujący rozwiązań przyjaznych, umożliwiających uczestnictwo w życiu publicznym możliwie szerokim grupom ludzi. Warto korzystać z ich doświadczeń. Ale szczególnie warto słuchać samych zainteresowanych. Dlatego zamieszczam na końcu schematy przygotowane przez stowarzyszenie INTEGRACJA.

Wniosek

Wydaje mi się konieczne tworzenie rozwiązań uniwersalnych dla wszystkich. Nie schodów dla zdrowych i pochylni z boku dla chorych. Nie wejść dla normalnych i bocznych wind dla gorszych. Jedno rozwiązanie dla wszystkich, to wspólny kompromis, na który godzi się dana społeczność. Umowa społeczna. Bycie dopuszczonym do kompromisu daje poczucie przynależenia do wspólnoty.

Normy prawne nie są żadnym gwarantem człowieczeństwa. Bądźmy wspólnotą, która kształtuje przestrzeń naprawdę publiczną - przestrzeń służącą ogółowi ludzi.

materiały zaczerpnięte z darmowej broszury ABC... DLA ARCHITEKTA
wydanej przez Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji

PKP Powiśle

2009-07-23T05:04:00.000-07:00

poddany rewaloryzacji pawilon PKP Powiśle

W sąsiedztwie badanej działki w latach 60. powstała stacja PKP Powiśle. Inwestycja ta wiązała się z koniecznością 'odrąbania' kawałka, projektowanej przez Stefana Szyllera, oprawy architektonicznej wiaduktu. Na szczęście jednak, zaproponowany przez Arseniusza Romanowicza obiekt prezentuje bardzo wysoki poziom architektoniczny i, moim zdaniem, więcej miejscu dodał niż ujął. Stacje projektowane przez Romanowicze są wysoko cenione w świecie: "Werner Huber: Budynki Romanowicza to perły na szynach."
[cytat za pl.wikipedia.org]

poddany rewaloryzacji pawilon PKP Powiśle - elewacja północna

poddany rewaloryzacji pawilon PKP Powiśle - przekrój poprzeczny

poddany rewaloryzacji pawilon PKP Powiśle - rzut

perony stacji PKP Powiśle

dawna kasa biletowa PKP Powiśle - dziś klubokawiarnia

Poważną wadą istniejącego układu jest galimatias komunikacyjny (np. obok siebie, równolegle są dwa biegi schodów prowadzących na ten sam poziom - jeden PKP i drugi miejski). Za to, w kwestii organizacji ruchu, architekci zaplanowali, aby peron był wykorzystywany jako ciąg pieszy pomiędzy Śródmieściem a Powiślem. To rozwiązanie ma szansę być częściej używane dziś, po tym jak otworzona została w dawnej kasie biletowej PKP (po stronie Powiśla) klubokawiarnia. Ideą lokalu jest stworzenie miejsca, gdzie w ciągu dnia funkcjonowałaby tu kawiarnia, a nocą "kiosk z wódką i kulturą". Niemożliwe jest jednak, i to nie daje wielkich nadziei na przyszłość, kompleksowe planowanie układu komunikacyjnego. Jak pisze w Architekturze Murator Jerzy S. Majewski:

"(...) każdy z elementów (pawilony, schody, perony) należy do innej spółki kolejowej. Współdziałania między nimi w zakresie koordynacji remontów czy utrzymania obiektów - nie mówiąc już o projektowaniu - nie ma."
['Pawilony stacji PKP' 2009, s.44]

bałagan dookoła, którego nie objęła, wybiórcza niestety, renowacja

nie istnieje żadna świadomie zaplanowana relacja pomiędzy pawilonem PKP a skarpą

Ostatecznie udało się przeprowadzić niedawno proces rewaloryzacji, jego zakres był jednak ograniczony.

kwartał foksal

2009-07-23T02:10:00.000-07:00

W 2002 roku władze miasta stołecznego podjęły się zorganizowania dyskusji na temat zagospodarowania kwartału foksal. Jej celem było znalezienie rozwiązań i dokonania bilansów na podstawie których mialy zostać stworzone plany zagospodarowania. Przybrała ona postać dwuetapowego konkursu, którego ostateczne wyniki opisane zostały w magazynie Architektura Murator w numerze 8/2002, str. 40-49. Temat bezpośrednio dotyczy mojego opracowania, co podkreślają słowa, opisującego konkurs dla Architektury, Dariusza Śmiechowskiego:

"Problemy kwartału Foksal pokazują, jak ważne jest opracowanie współczesnej całościowej koncepcji skarpy warszawskiej. Związek centralnej części Warszawy z terenami skarpy, tak jak i unikalny związek miasta z Wisłą, mogą być inspiracją dla nowej architektury a jednocześnie stanowić szansę dla wciąż odbudowującej się warszawskiej tożsamości." [podkreślenia moje]
['Konkurs na kwartał foksal' 2002, s.41]

zwycięska koncepcja arch. Bolesława Stelmacha - widok z wiaduktu

zwycięska koncepcja arch. Bolesława Stelmacha - plan zagospodarowania

Interesujące dla nas jest szczególnie rozwiązanie styku kwartału ze skarpą. Niestety, nie potrafię zdobyć się na słowa uznania dla którejkolwiek z koncepcji. Nie będe ich zatem opisywał i tylko proponuję przyjrzeć się zwycięskiej koncepcji, która prawdopodobnie wyznacza kierunki działań miasta na przyszłość.

Inny interesujący nas wątek to próba połączenia obu stron Alei Jerozolimskich, co było przedmiotem prac autorów. W tym aspekcie wątpliwie brzmią słowa Śmiechowskiego, który jest chyba zbytnim optymistą pisząc jakoby konkurs, który "zaangażował trzystu czterdziestu uczestników w siedemdziesięciu czterech zespołach, okazał się wielkim źródłem wiedzy i pomysłów." ['Konkurs na kwartał foksal' 2002, s.40] W kwestii komunikacji w poprzek Alei jedyne dwa sugerowane rozwiązania to: wykorzystanie istniejącej kładki pod wiaduktem oraz planowane przejście z sygnalizacją świetlną. Mało kreatywnie. Ale być może to są właśnie jedyne sensowne możliwości. Nie można pozwolić sobie tu na przejście podziemne (z racji tunelu kolei średnicowej), ew. kładka przy tak dużej rozpiętości byłaby elementem przeskalowanym w proporcji do potrzeb, jakie mogłaby zaspokoić.

Przejście na pasach daje jednak możliwość wyrazistego poprowadzenia Alej na Skarpie i takie też rozwiązanie zaproponowałem wcześniej (patrz wpis z 30. stycznia 2009).

czyja tożsamość?

Polecam szczerze cytowany materiał z Architektury Murator (8/2002) z uwagi na opublikowany w nim komentarz arch. Grzegorza Buczka, którego fragment przytoczę:

"Powstaje pytanie, czy dla tak postawionych celów (zwłaszcza pierwszego) [zbadanie możliwości inwestycyjnych działek - przypomnienie moje] warto w ogóle organizować konkurs? Chyba tylko po to, żeby jego rezultatami uzasadniać i tak powszechną praktykę samorządu warszawskiego - maksymalizowanie i intensyfikację zabudowy, z reguły zgodnie z oczekiwaniami inwestorów, gdzie tylko się daje, a tam gdzie się nie daje - na przykład ze względów planistycznych i konserwatorskich - poszukiwanie sposobów obejścia planu lub jego szybkiej zmiany. Formuła i rezultaty konkursu doskonale wpisują się w ten sposób myślenia."
['Konkurs na kwartał foksal' 2002, s.42]

Konieczne jest wsłuchanie się w takie głosy. Grzegorz Buczek jest wieloletnim działaczem samorządowym i wie co pisze. Niestety, w świetle jego słów, mówienie o tożsamości miasta oraz tożsamości w mieście jawi się jako odpustowy frazes, a wysiłki władzy, które rzekomo chcą tę tożsamość kształtować, omijają półtora miliona mieszkańców Warszawy szerokim łukiem, przestaliśmy bowiem być gospodarzami w naszym mieście już dawno temu.

Mój kawałek Skarpy

2009-07-22T17:19:00.000-07:00

Ostatni wątek zakończyłem pytaniem o to, jaki schemat zagospodarowania przyjąć należy na opracowywanej przeze mnie działce. Podstawą dla podjęcia decyzji powinna być możliwie wrażliwa analiza warunków i potrzeb. Skrót takiej analizy przedstawiam.

lokalizacja działki w mieście; P=1,15 ha

Niełatwo jest wyznaczyć granice opracowania na obszarze, który docelowo chcielibyśmy odczuwać jako ciągły. Szerokie analizy zawarte w mojej pracy dyplomowej dotyczą Skarpy Wiślanej w skali całego miasta. Konieczne jest jednak wyznaczenie obszaru ścisłego opracowania i taki wstępnie przedstawiam. Proponuję zajęcie się fragmentem skarpy pomiędzy stacją PKP Powiśle a murem klasztoru sióstr Szarytek. Od strony zachodniej granica obejmuje plac górnego tarasu skarpy; od strony wschodniej graniczy z budynkiem dawnego carskiego szpitala Czerwonego Krzyża i klinem wbija się w park Karola Beyera. Pole powierzchni obszaru opracowania to 11,500 m2, czyli trochę ponad jeden hektar.

podziały własnościowe (http://www.um.warszawa.pl/)

ortofotomapa (http://www.um.warszawa.pl/)

Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości PW

Granice wyznaczyłem zgodnie z podziałami własnościowymi. W obrębie wyznaczonych granic znalazł się zupełnie kuriozalny budynek w którym mieści się (jak informuje czerwona, urzędowa tablica): Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Politechniki Warszawskiej (sic!). Sądząc po stanie obiektu wnioskuję, że instytucja ta swoją szansę rozwoju zaprzepaściła już dawno. Budynek nie przedstawia sobą żadnej wartości historycznej, architektonicznej ani urbanistycznej. Może, co najwyżej, humorystyczną. Wstępnie przewiduję usunięcie go.

schody Stefana Szyllera sprzed budowy pawilonu PKP Powiśle

Koniecznie należy wspomnieć o dość brutalnym potraktowaniu tego miejsca pół wieku temu. Otóż wiadukt mostu Poniatowskiego, zbudowany w 1914 roku otrzymał, zaprojektowaną przez Stefana Szyllera, neorenesansową oprawę architektoniczną. Układ wjazdowy nie był symetryczny. Po stronie południowej Szyller przewidział wieżę z windami, podczas gdy po północnej zaplanował eleganckie, otwarte schody. Nie uszanowały tego rozwiązania władze PRL, które 'odrąbały' północną część założenia i w miejscu tym zbudowały pawilon PKP Powiśle. Ten w końcu, ostatnio odnowiony, stanowi bardzo atrakcyjny element przestrzenny.

Skarpa na obszarze opracowywanej działki

górny taras Skarpy Wiślanej

zejście po Skarpie Wiślanej (schemat krajobrazowy)

Skarpa Wiślana

Obszar wyznaczonej działki dzieli się wyraźnie na trzy strefy: górny taras, skarpę i taras dolny.

planowane połączenia komunikacyjne

Na kolejnym schemacie prezentuję połączenia komunikacyjne, które są tutaj konieczne do zrealizowania. Punktami oznaczyłem wejścia/wyjścia. Punkty -1- to podłączenia do Alei Na Skarpie. Relacja ta będzie miała znaczenie dominujące. Punkt -2- to wejście z Alei Pod Skarpą (przeprowadzoną tunelem pod nasypem kolei (patrz wpis z 30. stycznia 2009). -3- to połączenia z parkiem Karola Beyera. Od strony śródmieścia punkt -4- wyznacza wejście z Alei Jerozolimskich, a -5- z ulicy Smolnej.

Nawiązując do nazewnictwa z poprzedniego wpisu, określiłbym istniejący układ zagospodarowania skarpy jako krajobrazowy z częścią tarasową na górze. W miejscu takim jak to, które pretenduje do bycia bramą wejściową z miasta na Skarpę, uwypuklenie jej topograficzno-przyrodniczych walorów jest konieczne. A te najefektywniej eksponowane są w schemacie krajobrazowym. Jednocześnie miejsce takie musi zapewnić turystyczno-kulturalno-informacyjną bazę zapleczową. Biorąc pod uwagę skalę obszaru skarpy i przewidywaną z tej racji liczbę osób, ilość wymaganej kubatury będzie znaczna.

Dodatkowo, przeciwko przyjęciu schematu kubaturowego świadczy obecność, w bezpośrednim sąsiedztwie, wysokiego punktowca mieszkaniowego, który jest w okolicy niekwestionowaną dominantą. Nie ma sensu ani szans z nim rywalizować.

Mamy tu zatem oczywisty konflikt interesów. Wrażenie przestrzenne powinno pozostać niezmienione (a wręcz uwypuklone), jednocześnie zaproponowane rozwiązanie musi dawać możliwość urządzenia stałego, całorocznego zaplecza. Takie oto stoi przede mną zadanie projektowe.

Skarpą w dół i w górę

2009-07-21T06:00:00.000-07:00

Różnie realizowane są połączenia górnego tarasu skarpy z jej tarasem dolnym. Zaprezentuję tu parę przykładów - zrealizowanych bądź nie, lepszych lub gorszych - pomysłów na otwieranie miasta na Skarpę Wiślaną. Nie wyczerpię tym bogactwa przykładów. Zaprezentuję tylko uproszczoną taksonomię, która stanowi wstęp do podjęcia decyzji projektowych.

schemat kubaturowy

schemat tarasowy

schemat krajobrazowy

Proponuję wyróżnić trzy podstawowe schematy zagospodarowania skarpy. Nadajmy im nazwy: kubaturowy, tarasowy oraz krajobrazowy. Różnice między nimi są wyraźne. Spróbujmy zobrazować je przykładami.

1. schemat kubaturowy

Arkady Kubickiego (fot. pobrano z serwisu wp.pl)

Pierwszą kategorię reprezentują Arkady Kubickiego pod Zamkiem Królewskim w Warszawie, które zostały ostatnio poddane rewaloryzacji. Takie rozwiązanie nie dość, że zapewnić może komunikację pionową, to dodatkowo oferuje kubaturę, którą wykorzystać można (i należy) na funkcje użyteczności publicznej. Budowla taka może być w mieście celem samym w sobie czy stanowić choćby zaplecze dla większego obszaru.

gmach szkoły technicznej Edwarda Święcimskiego

Skarpa u podnóża Muzeum Narodowego, stan istniejący.
Widoczne są pozostałości po gmachu szkoły.

koncepcja rozbudowy Muzeum Narodowego autorstwa Andrzeja Chołdzyńskiego
[Gołębiowska B., Muzeum Narodowe w Warszawie]

Zgodnie z takim modelem Muzeum Narodowe planuje rozbudowę swojego gmachu w kierunku Powiśla. Kilka lat temu atrakcyjną koncepcję wykonał Andrzej Chołdzyński. Rozwiązanie jest kompromisem pomiędzy nawiązaniami do historycznego układu (zniszczony dopiero podczas II wojny światowej gmach szkoły technicznej Edwarda Święcimskiego), niezrealizowaną koncepcją powojenną (wystawa z 1938 roku - o niej poniżej) oraz dzisiejszymi potrzebami rozwoju Muzeum.

2. schemat tarasowy

makieta z wystawy Warszawa wczoraj i dziś z 1938 roku

Przykładem zastosowania schematu drugiego jest wspomniana koncepcja tarasowego zejścia z Muzeum Narodowego na Powiśle, którą dostrzec możemy na makiecie zaprezentowanej w ramach wystawy Warszawa wczoraj i dziś w 1938 roku. Zejście kontynuowane miało być ,wzdłuż osi, aleją aż do Wisły.

socrealistyczny mega-plac na osi Bolesława Prusa

Istniejącym przykładem jest ogromny plac na osi Bolesława Prusa. Zrealizowany został w ramach planu z lat 50., zgodnie z którym socjalistyczna Warszawa miała otrzymać na Powiślu wielki Park Wypoczynku i Kultury. Opisywany plac jest jednym z nielicznych zrealizowanych elementów. Dziś wydaje się przeskalowany, jest zawsze pusty. Sam nie oferuje żadnych atrakcji poza ładnym widokiem, to jednak najwyraźniej za mało, żeby przyciągnąć i zatrzymać warszawiaków.

socrealistyczne otwarcie placu Trzech Krzyży na skarpę, nad którą dominuje gmach KC PZPR
(fot. pobrano z gazeta.pl)

Kolejnym elementem tego socrealistycznego założenia był amfiteatr na skarpie u podnóża placu Trzech Krzyży. W miejscu w którym po przemianie ustrojowej powstał bank IMG oraz hotel Sheraton, planowano wielkie, tarasowe otwarcie. Jednak celem było eksponowanie nie skarpy, a gmachu Komitetu Centralnego PZPR. Dziś żal jest, że zaprzepaszczono szansę uwypuklenia znaczenia Skarpy Wiślanej poprzez mądrzejsze ukształtowanie wschodniej pierzei placu, który mógłby stanowić znakomite połączenie Traktu Królewskiego z zielonym pasmem skarpowym. Oczywiście, nie żal mi prezentowanej koncepcji totalitarnej, która na szczęście nie powstała.

3. schemat krajobrazowy

Zamek Ujazdowski w Warszawie

zejście schodami na tyłach Collegium Gostomianum w Sandomierzu

Schemat ostatni - krajobrazowy - jest czytelny na tyłach Zamku Ujazdowskiego. Pozostawiono tu naturalny kształt oraz roślinność skarpy. Schody minimalnie ingerują w układ przyrodniczy. Takie rozwiązanie maksymalnie eksponuje przyrodniczy, krajobrazowy charakter miejsca. Piękne zejście widziałem również w Sandomierzu na tyłach Collegium Gostomianum. Skarpa pozostaje skarpą, a zejście zakosowymi schodami pozwala poczuć pochyłość oraz różnicę wysokości.

Nie zamierzam oceniać któregoś z prezentowanych schematów jako lepszego od pozostałych. Zależnie od potrzeb w danym miejscu należy stosować rozwiązania różnorodne.

Jakie będzie odpowiednie dla opracowywanego przeze mnie miejsca? O tym w kolejnym poście.

Otworzyć miasto na Skarpę!

2009-07-20T09:09:00.000-07:00

Czersk i omijająca go dziś Wisła

Współczesne zdjęcie Czerska (fot. Marek Ostrowski)
Daleko w tle widać Wisłę; u podnóża zamku pozostałość po dawnym korycie

Czersk. Dawna siedziba książąt mazowieckich. W czasach świetności Wisła płynęła tu bezpośrednio pod wzgórzem na którym stoi zamek. Podmywała brzegi skarpy. Dziś rzeka odsunięta jest od miasta o 2 km. Od czasu powodzi, po której Wisła wyżłobiła sobie nowe koryto, znaczenie Czerska szybko zmalało. Chce się powtórzyć za Markiem Ostrowskim, iż przykład ten dobitnie ukazał, "że to nie urzędy i zamki, ale Wisła decyduje o randze miasta." [Ostrowski 2006, s.48]

Także w Warszawie Wisła płynęła bliżej skarpy, a z czasem odsunęła się. Na szczęście dla rozwoju miasta o wiele mniej niż w Czersku. (Swoją drogą, ciekawe czy nazwa Powiśle pochodzi stąd, że zajmuje obszar po Wiśle? Nie udało mi się jeszce tego ustalić.)

Faktem jest, że dziś warszawiacy chcieliby mieć Wisłę bliżej. Nie chodzi tu zresztą tyle o zbliżenie fizyczne co raczej mentalne. Mikołaj Madurowicz hura-optymistą nie jest: "Utopią jawi się tożsamość Warszawy jako zielonego miasta nad Wisłą (bo nad Wisłą rosną łozy, w łozach można dostać w mordę lub zostać zgwałconym)." [Madurowicz 2008, s.149], są jednak miłośnicy rzeki, którzy nie czekają, aż ktoś im tą rzekę zorganizuje. Niektórych z nich opisał Filip Klimaszewski: panie Małgorzata i Elżbieta, które na nabrzeże przychodzą z psami; Jacek i Kamil z Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego; pan Sławek, który z Wisły ryby łowi, je i nawet chwali, że smaczne; pan Jerzy - amator plażowania oraz pan Waldek, zamieszkały pod mostem Świętokrzyskim. [Klimaszewski 2009, s.7]

panie Małgorzata i Elżbieta (fot. Filip Klimaszewski)

Jacek i Kamil (fot. Filip Klimaszewski)

pan Sławek (fot. Filip Klimaszewski)

pan Jerzy (fot. Filip Klimaszewski)

pan Waldek (fot. Filip Klimaszewski)

Za zbliżeniem miasta do wody świadczy historia: "Tożsamość Warszawy jako miasta wybitnie powiązanego z wodą zdradzają nazwy ulic: Dunaj, Nalewki, Żurawia, Topiel, Bagno, Kanałowa, Stawki, Rybaki, Bugaj czy dzielnica Powiśle, ponadto ulica Źródłowa, park Morskie Oko, Moczydło, a także Skarpa Warszawska." [Madurowicz 2008, s.129]

Wizja ściślejszego połączenia miasta z rzeką towarzyszy Warszawie od dawna. "(...) głównymi ideami urbanistycznymi i priorytetami w kształotowaniu oblicza Warszawy okazywały się: połączenie krajobrazu naturalnego i kulturowego miasta, 'przeniesienie' Wisły do Warszawy, jednocześnie zaś odwrócenie metropolii ku Skarpie, Dolnemu Mokotowowi, Jeziorku Czerniakowskiemu (...)" [Madurowicz 2008, s.163]

Obecnie (wakacje 2009) organizowany jest przy Wiśle festiwal Przemiany. Jego skala jest imponująca. "Nie chcemy zburzyć urody tego miejsca, ale ją wydobyć. Pokazać, że Wisła to ogromny atut Warszawy" - przekonywała Ewa Czeszejko-Sochacka, pełnomocnik pani prezydent ds. ESK 2016 [Kowalska 2009] Działają prężnie fundacje takie jak JaWisła.

festiwal Przemiany 2009 nad Wisłą

Ale Wisła jest ciągle daleko od miasta. Dlaczego?

Wydaje się koniecznym wyeksponowanie innego problemu i zrozumienie, że głoszenie dziś haseł: otwierać miasto na rzekę! jest przedwczesne. Tak przedwczesny był i jest ten slogan od dziesiątków lat. Dlatego nie działa.

Pierwszorzędne znaczenie w planowaniu miasta ma zachowanie odpowiedniej skali. Socjologowie miasta uczą, że dystans, który człowiek chętnie przebędzie pieszo to około 300-500 metrów (5-10minut). Dłuższy dystans przebyć możemy samochodem, ale do tego potrzeba drożnych ulic. Rozwiązaniem lepszym jest komunikacja miejska, ale musi być bezpieczna i czytelna. Wiemy poza tym, że nasze odczucie, czy w przestrzeni COŚ jest daleko czy blisko nie zależy jedynie od fizycznego dystansu. Znaczenie zasadnicze ma tutaj czytelność układu, wyrazistość celu i atrakcyjność tego, co mijamy po drodze. I? I tu jest pies pogrzebany.

Nie pomogą tu inwestycje takie jak Centrum Kopernik, bo już nowa Biblioteka UW, która jest jedną z najlepiej ocenianych i najbardziej lubianych instytucji publicznych stolicy, jest oceniana jako leżąca na uboczu.

Mało powiedzieć, że Śródmieście z Powiślem nie są połączone. Dzieli je wykształcona przez wieki bariera przestrzenna i mentalna! Na początku dziejów miasta na skarpie rozsiadła się władza, podczas gdy u podnóża zbierała się osadnicza biedota. Magnackie pałace oraz mieszczańskie kamienice odwrócone były do Wisły tyłem. Aż do 1898 roku skarpa stanowiła oficjalne wysypisko śmieci (nie była w stolicy uregulowana sprawa wywozu odpadków). W XIX wieku Powiśle przekształciło się w dzielnicę przemysłową, w której warunki życia odpowiadały epoce: mieściły się tu zakłady gazowe, rzeźnie miejskie, browary, stacje pomp rzecznych i wiele fabryk. Elbląski dziennikarz pisze w 1892 roku o kanałach, wyziewach zgnilizny i wielkim ruchu, jako elementach charakterystycznych dla tego obszaru. Zabudowa była substandardowa i chaotyczna; przeważnie drewniana i parterowa.

koncepcje zachowania istniejącego na początku XX wieku zjazdu na Powiśle z Alei Jerozolimskich. Nowo utworzone zjazdy usytuowano dalej na wschód. W ten sposób budowa mostu Poniatowskiego połączyła Śródmieście z prawą stroną Warszawy, ale oddzieliła je od Powiśla.
[Omilanowska, s.56-57]

Potwierdza to Marek Ostrowski: "(...) sama Warszawa przez większość swojego istnienia nie rozwijała się nad Wisłą, ale na wysoczyźnie, w znacznym oderwaniu od rzeki. Bliskość geograficzna nie miała znaczenia - decydowała bariera skarpy wiślanej: fizyczna i psychologiczna. (...) Powiśle, kolebka osadnictwa, stawało się w coraz większym stopniu oficyną miasta leżącego powyżej." [Ostrowski 2006, s.70] Dalej autor dodaje, że Powiśle utrwaliło się wyraźnie jako obszar gorszej kategorii.

Sprawa, w pierwszej kolejności, rozbija się zatem o Skarpę Wiślaną. To ona jest pierwszą barierą dzielącą Warszawę od Wisły.

To powoduje, że hasło: otwórzmy miasto na rzekę samo jest bezpłodne, puste. Planuje się kolejne wielkie inwestycje na Powiślu: Centrum Kopernik, Bulwary Wiślane itp... Wydamy kolejne wielkie pieniądze na rozwiązania podobne do tunelu wzdłuż Wisły i będziemy zastanawiać się później, czemu jest tam pusto, skoro taki ładny kawałek trawy powstał. A wiele działań w ogóle nie zostanie podjętych, bo z powodu zbyt małej ilości uczestników okażą się nieopłacalne.

W pierwszej kolejności otwórzmy miasto na Skarpę!

Skarpa Wiślana kolebką Warszawy?

2009-07-11T07:27:00.000-07:00

Powszechny wśród warszawiaków jest żal z powodu odsunięcia Starego miasta od centrum życia miejskiego. Mowimy o starówce, że jest skansenem: piękna, urocza, ale sztuczna. Sztuczna nie tylko dlatego, że odbudowana, ale dlatego, że życie na niej nie jest prawdziwe. Raczej turystyczne.
Kiedyś przybysz z zagranicy zagadał mnie przy rotundzie, jak dojechać do starówki. Hmm... Zdałem sobie wtedy sprawe z tego, jak skomplikowany jest ten dojazd i jak trudno go wytłumaczyć. Jest więc nasza starówka na uboczu. Dlaczego?

Odkrywcze jest dla mnie spojrzenie Marka Ostrowskiego. W swoim "Spojrzeniu Warsa" (Warszawa, 2006) tłumaczy, że Stare miasto nie tylko dziś, ale nigdy nie stanowiło centrum Warszawy. Funkcję tę pełnił ośrodek władzy książęcej:

"Mieszczańskie Stare Miasto i Nowe Miasto nie stanowiły jednak centrum politycznego. (...) Rozdzielczość centrum władzy i powstałej w osadzie przygrodowej społeczności mieszczańskiej z czasem przybrała na sile." (Ostrowski, str.54)

W Polsce bardzo długo utrzymywały się wyraźne stosunki feudalne, na co główny wpływ miało utrzymujące się rolnicze znaczenie naszych ziem. Toteż miasta nie zdobyły sobie silnej politycznie pozycji tak szybko, jak miasta zachodnie (wczesnoprzemysłowe). Pozycję dominującą pełniły jeszcze długo ośrodki władzy magnackiej, książęcej i królewskiej.

"Warszawa królewsko-rezydencjonalna rozwijała się na południe od dwójmiasta Starego i Nowego. W rozumieniu przestrzennym była to oczywiście kontynuacja, natomiast w rozumieniu społecznym i politycznym - opozycja do mieszczańskiej Starej Warszawy." (Ostrowski, str.56) Ta część miasta "Marginalizując stopniowo Stare Miasto z czasem wchłonęła je całkowicie i sprowadziła do roli dzielnicy przyszłej metropolii."
(Ostrowski, str.56)

A gdzie rozwijała się ta magnacka Warszawa? Oczywiście, "w wolnej przestrzeni wzdłuż skarpy wiślanej." (Ostrowski, str.56) Stąd blisko było i do Zamku Królewskiego i na pola elekcyjne.

Widzimy stąd, że kolebką dzisiejszej Warszawy, jej dzisiejszego centrum, jest Skarpa Warszawska!

skarpa nienaruszona

2009-07-11T04:34:00.000-07:00

Prezentuję znakomite, wprost fantastyczne i niezwykle inspirujące zdjęcie, które w swojej książce pt: "Tryptyk Warszawski - Spojrzenie Warsa" opublikował Marek Ostrowski. Szczególnego wyrazu nabiera ono wraz z komentarzem autora, którego krótki fragment cytuję.

"Współczesne zdjęcie doliny Wisły z rejonu Gniewu uzmysławia, jak mogła wyglądać kiedyś skarpa warszawska przed zasiedleniem jej przez człowieka." (Ostrowski, str.34)

Skarpa Warszawska

2009-07-11T04:05:00.000-07:00

przekrój pionowy przez skarpę (M. Ostrowski)

Na podtawie znakomitego opracowania pt. "Tryptyk Warszawski" autorstwa varsavianisty Marka Ostrowskiego, które szczerze polecam, przygotowałem trochę informacji nt. genezy Skarpy Wiślanej.

Tryptyk Warszawski - Spojrzenie Warsa,
Marek Ostrowski, Warszawa, 2006

Piszę tu o sprawach, w których nie jestem kompetentny. Mam nadzieję na nawiązanie kontaktu z pracownikami Uniwersytetu Warszawskiego. Zanim jednak uda się spotkać z geografami, hydromorfologami i innymi specjalistami, przedstawiam to, co znalazłem w książkach Marka Ostrowskiego.

"Równinny krajobraz rejonu Warszawy powstał o obecnej formie po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Górującą nad okolicą płaską równinę wysoczyzny, której stoki spadają nieznacznie ku wschodowi i północy (...), podcinały od wschodu wody również ukształtowanej już Wisły. W ten sposób utworzyły się w krajobrazie dwie główne jednostki morfologiczne: wysoczyzna morenowa, zwana wysoczyzną lub równiną warszawską i leżąca u jej podnóża równinna dolina Wisły.
Charakterystyczną cechą wysoczyzny warszawskiej jest wysoki, stromy próg od strony wisły. Urwisko to, granicę obu jednostek morfologicznych, wyróżnia się jako osobny element przestrzeni oraz krajobrazu i nazywa Skarpą Warszawską."
(Ostrowski, str.14)

"Skarpę, blisko 20-metrowe urwisko wysoczyzny, kształtowały od dołu wezbrane wody Wisły, o od góry - wody powierzchniowe spływające z równiny licznymi strumieniami i rzekami ku Wiśle, wyrzynając w niej głęboki wąwozy i jary. (...) Dziś żadnej z rzek, spływających dawniej jarami, już nie ma. Również wody Wisły nie podmywają bezpośrednio skarpy, gdyż u jej podnóża usypano praktycznie nowy antropogeniczny taras. Jego poziom narastał ze zwalanych śmieci lub z gruzów Warszawy niszczonej w kolejnych historycznych kataklizmach: pożarach i wojnach w ciągu ostatnich 400 lat. Wysokość skarpy zmniejszyła się więc w tym czasie o prawie 10 metrów."
(Ostrowski, str.16)

I jeszcze słowa, które każdy planista dotykający problemu skarpy (choćby ja) wziąć musi do serca:
"Skarpa wysoczyzny warszawskiej jest jednym z najcenniejszych naturalnych elementów krajobrazu w przestrzeni miasta. Niestety, ale stale jest dewastowana i degradowana, zwłaszcza chaotyczną zabudową i brakiem jakiegokolwiek planu zagospodarowania."
(Ostrowski, str.16)

Oczywiście, nie jeden Marek Ostrowski tak uważa. Właściwie jakiegokolwiek opracowania nt. Warszawy nie weźmie się do ręki, to spotykamy się z twierdzeniami, że: Skarpa Wiślana to podstawowy element topograficzny na którym obrosło miasto, pierwszorzędny dla tożsamości miasta, świadczący o jego wyjątkowości. Nie sposób zrozumieć Warszawy bez skarpy.

znaczenie Wisły dla rozwoju Warszawy

2009-07-10T16:20:00.000-07:00

XIV w.
XV w.

Proponuję przyjrzeć się dwóm mapom: schematy te przedstawiają szlaki handlowe na ziemiach polskich kolejno w XIV i XV wieku. Widać, że Warszawa leży na uboczu głównych tras. Dopóki pierwszorzędne znaczenie handlowe miały drogi lądowe, Warszawa nie odgrywała znaczącej roli. W XV wieku wpływy książąt mozowieckich przesuwają szlak wschód-zachód na ziemie mazowieckie, korzysta na tym jednak raczej Radom niż Warszawa. Sytuację zmienił XVI wiek:

"Coraz większy popyt w Europie zachodniej na polskie zboże pobudzał rozwój gospodarki folwarcznej i wzrost produkcji rolnej na eksport. Stwarzało to szczególną koniunkturę dla miast położonych nad spławnymi rzekami, które mogły przyjąć na siebie rolę portów przeładunku z transportu lądowego na wodny, ośrodków skupu zboża i organizacji spławu. W liczbie tych miast, obok Kazimierza Dolnego, Stężycy czy Warszawy nad Wisłą, Krzeszowa nad Sanem i innych, znalazł się Sandomierz. (...) Sandomierski handel zbożowy w XVI w. zasadniczo wzrasta, jednak np. nie dorównuje zwykle eksportowi z Kazimierza, nie mówiąc już o dużej i bogatej Warszawie."
(Sandomierz, praca zbiorowa, Warszawa, 1956, str.39)

Dlaczego obrana lokalizacja jest szczególna?

2009-07-10T10:31:00.000-07:00

Zajmuję się obszarem węzła, wyznaczonym przez przecięcie: Skarpy Wiślanej, Alei na Skarpie, Alei 3. Maja oraz linii średnicowej PKP (ze stacją PKP Powiśle).

Na mapie Warszawy zaznaczyłem dwie główne osie komunikacyjne miasta, obszar Skarpy oraz Wisłę. Jak widać, miejsce obrane przeze mnie jest nie tylko geometrycznym środkiem stolicy, ale również jej środkiem funkcjonalnym i emocjonalnym. Jestem przekonany, że to właśnie to miejsce powinno być w pierwszej kolejności reprezentacyjne dla Skarpy, stanowić bramę na Skarpę. Bliskość wielu najchętniej uczęszczanych (przez turystów jak i mieszkańców) miejsc to argument przekonujący o trafności wybranej lokalizacji.

Co jest blisko? - Skąd jest blisko?
(podano w kolejności alfabetycznej)

w promieniu 500m - 6 minut spaceru
- Muzeum Narodowe
- Plac Trzech Krzyży
- Powiśle
- Rondo de Gaulle'a
- Trakt Królewski

w promieniu 1km - 12 minut spaceru
- Marszałkowska
- Nowy Świat
- Pałac Kultury i Nauki
- Rondo Romana Dmowskiego
- Rotunda
- Sejm RP
- Uniwersytet Warszawski
- Wisła
- Wybrzeże Kościuszkowskie

bibliografia

2009-07-02T12:54:00.000-07:00

Wykonałem wyciąg ze spisu czytanych przeze mnie książek. Wybrałem tylko pozycje bezpośrednio i jednoznacznie związane z pracą dyplomową (dotyczące Warszawy, Skarpy, przyrody w mieście, problemów tożsamości, socjologicznych aspektów funkcjonowania miasta, książki napisane przez mojego promotora...)
Może ta lista stanie się dla kogoś inspiracją do sięgnięcia po którąś z lektur:

1. Barucki Tadeusz, Architektura Polski, 1985
2. Bauman Zygmunt i Vecchi Benedetto, Tożsamość - Rozmowy z Benedetto Vecchim, Gdańsk, 2006
3. Bielecki Czesław, Gra w miasto, Warszawa, 1996
4. Broniewski Władysław, Most im. ks. J. Poniatowskiego
5. Buczyńska-Garewicz Hanna, Miejsca, strony, okolice. Przyczynek do fenomenologii przestrzeni, Kraków 2006
6. Budzyński Marek, Marek Budzyński. Architekt
7. Czeredys Maciej, Studium możliwości realizacji założenia Alei na Skapie od Kabat do Bielan. Koncepcja kształtowania, dyplom magisterski WAPW 2003
8. Fijałkowski Wojciech, Skarpa Warszawska. Materiały sesji naukowej, Warszawa, 28-29 maja 1993
9. Gehl Jan & Gemzře Lars, New City Spaces, Copenhagen 2006
10. Gołębiowska Barbara, Muzeum Narodowe w Warszawie. Koncepcje architektoniczne i muzealnicze
11. Heidegger Martin, Building, Dwelling, Thinking
12. Karlińska Izabela, Grota 'Elizeum' na tle ogrodu księcia podkomorzego - problemy konserwatorskie
13. Kicińska Ewa, Kiciński Mirosław, Krajobraz kulturowy Skarpy Wiślanej
14. 'Konkurs na kwartał foksal', w: Architektura Murator, 8/2002, str. 40-49
15. Kotaszewicz Teresa, Koncepcje przestrzennego rozwoju Warszawy - w pracach Tadeusza Tołwińskiego 1916-1946
16. Kowalewski Adam T., Społeczne, ekonomiczne i przestrzenne bariery rozwoju zrównoważonego, Kraków, 2006
17. Kowalewski Adam T., Warszawa - problemy rozwoju
18. Krier Léon, Architektura. Wybór czy przeznaczenie, 2001
19. Kronika Warszawy 1938 R XIV
20. Kucza-Kuczyński Konrad, Czwarty wymiar architektury miasta, Warszawa, 1982
21. Kucza-Kuczyński Konrad, Domy świata. Tożsamość architektury domów świata - w autorskich zapisach graficznych, Warszawa, 2004
22. Kucza-Kuczyński Konrad, Teoretyczne podstawy współczesnego projektowania architektonicznego, Warszawa, 1993
23. Kucza-Kuczyński Konrad, Zawód-architekt - O etyce zawodowej i moralności architektury
24. Leśniakowska Marta, Co to jest architektura?, Warszawa, 1996
25. Libeskind Daniel, Przełom: przygody w życiu i architekturze, Warszawa, 2008
26. Madurowicz Mikołaj, Miejska przestrzeń tożsamości Warszawy, Warszawa, 2008
27. Madurowicz Mikołaj, Percepcja współczesnej przestrzeni miejskiej, Warszawa, 2007
28. Mycek Tadeusz, Spotkania z mistrzami
29. Niemojewski Lech, Uczniowie cieśli, Warszawa, 1948
30. Niezabitowska Ewa, Ewolucja konceptu przestrzeni w teorii architektury, Gliwice, 2008
31. Nowa karta ateńska, Lizbona, 2003
32. Omilanowska Małgorzata, Most i wiadukt księcia Józefa Poniatowskiego
33. Ostrowski Marek, Oblicze Sawy, Warszawa, 2006
34. Ostrowski Marek, Pokolenie Varsovia.pl, Warszawa, 2007
35. Ostrowski Marek, Spojrzenie Warsa, Warszawa, 2006
36. 'Pawilony stacji PKP Ochota i Powiśle w Warszawie', w: Architektura Murator, 7/2009, str. 44-53
37. Pawlikowska-Piechotka Anna, Turystyka i wypoczynek w zabytkowych parkach Warszawy, Gdynia, 2009
38. Paszkowski Wacław,'Badanie wytrzymałości żelazno-betonowej konstrukcji wiaduktu w Al. Jerozolimskich w Warszawie',
w: Przegląd techniczny, nr.24-25, 14.grudnia 1938
39. Pauly A.,'Warszawa wczoraj, dziś i jutro. Rzut oka na wystawę', w:Przegląd techniczny, nr.24-25, 14.grudnia 1938
40. Rewers Ewa, Język i przestrzeń w poststrukturalistycznej filozofii kultury, Poznań, 1996
41. Rewers Ewa, Post-polis, Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta, Kraków, 2005
42. Rybicka Elżbieta. Modernizowanie miasta. Zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej, Kraków, 2003
43. Skarpa Warszawska. Zespół badań regionalnych mazowsza
44. Szmidt Bolesław, Ład przestrzeni, Warszawa, 1981
45. Szyller Stefan, Czy mamy polską architekturę?
46. Tuan Yi-Fu, Przestrzeń i miejsce, Warszawa, 1987
47. Venturi Robert, Complexity and Contradiction in Architecture
48. Wallis Aleksander, Socjologia Przestrzeni
49. Ward Barbara, Dom Człowieka
50. Wojtyła Karol, Pamięć i Tożsamość

obszary zielone na skarpie

2009-07-02T05:51:00.000-07:00

Nareszcie nadszedł TEN moment!

Post dotyczący windy terenowej w brukseli oddaje miejsca nowym materiałom. Przerwa w pracach nad dyplomem musiała w końcu dobiec końca.
Proponuję na początek przyjrzeć się schematowi przedstawiającemu układ obszarów zielonych wzdłuż Skarpy Wiślanej. Ciemny kolor wyróżnia zieleń bezpośrednio związaną z pasem skarpowym, jasna zieleń to pozostałe obszary przyrodnicze w obrębie obszaru opracowania. Schemat ukazuje wycinek skarpowego łańcuszka parków, trawników, skwerów i lasów, którymi przejść można całą Warszawę z północy na południe.

Skarpa jest oczywiście ciągłym elementem topograficznym, jednak nie w każdym miejscu przeciętny przechodzień Skarpę zauważa. Takich miejsc, gdzie jej walory są wyeksponowane jest właściwie tylko kilka (są to wnioski z moich własnych doświadczeń oraz rozmów z bliskimi, nie noszą one śladu żadnych naukowych, socjologicznych badań). Oznaczyłem je na schemacie. Poniżej prezentuję zestawienie oznaczonych wycinków. Warto jest przyjrzeć się im i stąd wyciągnąc wnioski: co jest istotne w kompozycji przestrzennej, aby Skarpa była czytelna?

Nowe miasto
Stare Miasto
Pałac Kazimierzowski
wiadukt Poniatowskiego

Aleja na Skarpie
Zamek Ujazdowski
Belweder
Królikarnia

winda terenowa w Brukseli

2009-03-03T06:02:00.000-08:00

Mój brat sfotografował w Brukseli ciekawe rozwiązanie windy terenowej. Zamieszczam jego opis i dwa zdięcia. Dla jasności wykonałem schematyczy rysunek:

Masz tam taka niesamowita kładkę "donikąd", a tak naprawde, to majac za plecami Palace de Justice (...) jest spora skarpa i wchodzisz na taka kładkę, bo na koncu tego rusztowania jest winda 20m w dol - może Ci się przydac do Twojej skarpy - bardzo fajny jest z niej widok na miasto, tylko za szbko zjezdza).

SZKICOWNIK 10.02.2009

2009-02-10T14:33:00.000-08:00

Korzystając z dobrej pogody wybrałem się dziś na kolejny spacer ze szkicownikiem. Rozpocząłem go od ulicy Górnośląskiej. Naszkicowałem kładkę nad ulicą - kładka to charakterystyczny element na Skarpie: kawałek stąd znajduje się kolejna nad ulicą Książęcą i następna nad ulicą Tamka. Każda z nich stanowi atrakcyjny element przestrzenny, a z nich samych rozciągają się piękne widoki w stronę Wisły.

Wzdłuż ulicy Myśliwieckiej usytuowana jest Kolonia Profesorska, należąca do Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, która powstała w dwudziestoleciu na miejscu wyrobiska XVIII wiecznej cegielni. Zabudowę stanowią pojedyncze, skromne domy jednorodzinne w otoczeniu zieleni. W dole ulicy gmach Akademii Sztuk Pięknych.

Wyjątkowo atrakcyjna widokowo jest schodząca tarasowo w dół ulica Górnośląska.

Dalej idziemy wzdłż gmachów Sejmu i Senatu RP. To bardzo zadbany fragment parku. W dół Skarpy rozciąga się Centralny Park Wypoczynku i Kultury i niedaleko stąd - Skatepark. To totalne założenie z lat 50. zostało zrealizowane tylko w niewielkim zakresie. Wystarczyło jednak, by zniszczyć wszelkie pozostałości historycznych ogrodów na górnym tarasie Skarpy.

Jednym ze zrealizowanych fragmentów jest plac, znajdujący się na osi kompozycyjnej biegnącej od Placu Trzech Krzyży, wzdłuż ulicy Bolesława Prusa i dalej, hen daleko, aż do Pomnika Sapera. Ten tarasowy plac, z ogromnymi schodami i socrealistyczną oprawą architektoniczną przytłacza spacerowiczów. Nie pasuje zupełnie do skali i charakteru otoczenia.

SZKICOWNIK 09.02.2009

2009-02-09T08:09:00.000-08:00

Od dziś na spacery na Skarpę zawsze zabierać będę SZKICOWNIK.

Rysowanie to znakomita metoda interpretowania swoich spostrzeżeń na gorąco, na miejscu. W taki sposób zamierzam badać walory kompozycyjne Skarpy oraz notować moje wrażenia. Postaram się podkreślać szczególnie newralgiczne momenty badanego obszaru.
Skarpa to bardzo rozległy obszar, dlatego czeka mnie jeszcze wiele wycieczek. Dziś prezentuję pierwszą z nich: od trasy W-Z do ulicy Karowej.

Pierwsze dwa rysunki przedstawiają podnóże Skarpy przy kościele św.Anny. To piękny skwer (?) otoczony Skarpą (na niej kościół), trasą W-Z (zaraz za nią wyeksponowana południowa elewacja Zamku Królewskiego) oraz uroczym osiedlem Mariensztat.

Bednarska to typowo skarpowa ulica.

Jest fragmant Skarpy zupełnie niedostępny i bez szans na udostępnienie: to schodzące w dół tereny Seminarium Duchownego oraz Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Trudno powiedzieć co jest bardziej strzeżone.

Ulica Browarna widokowo zamknięta jest przez pare budynków wysokich. Jednym z nich jest wysoki punktowiec stojący przy samym wiadukcie Mostu Poniatowskiego (podpisany na rysunku).

Zjazd ulicy Karowej, niedawno odnowiony, to jedna z większych atrakcji architektonicznych Skarpy. Raz w roku, w grudniu, Skarpa wyjątkowo ożywa podczas Rajdu Barbórka.

Człowiek dziś

2009-02-02T02:43:00.000-08:00

(na marginesie wykładów dr inż.arch.Katarzyny ZIELONKO-JUNG
„Architektura zaawansowanych technologii”)

Współczesne technologie w architekturze? W architekturze, czyli gdzie? W życiu, po prostu. A w czyim życiu – w życiu człowieka. Ale zadaję sobie pytanie: ile w tym życiu człowieka jest CZŁOWIEKA?

Sztuka budowania domów i miast to, jak niektórzy mówią, prawie-najstarszy zawód świata; drugi, zaraz po tym ‘najstarszym’. Tak jak i ten pierwszy, odpowiada na podstawowe potrzeby człowieka, powiedzielibyśmy egzystencjalne. A jak my się czuliśmy w dniu, w którym autorka super-extra-budynku dla centrum Warszawy powiedziała, że kontekst się w projektowaniu tzw. ‘współczesnym’ nie liczy. My przecież, mieszkańcy miasta, jesteśmy tym kontekstem. Nie liczymy się zatem.

A do antologii tekstów dotyczących twórczości Zahy Hadid znamienny wstęp napisał inny awangardowy architekt, Greg Lynn (swoją drogą Zaha wcale nie jest dziś awangardowa; Lynn jest). W owym tekście autor wymienia główne problemy, z którymi boryka się architektura Zahy. Jest mowa o relacji wizualizacja-realizacja, o wpisaniu pracy w architektoniczny dyskurs, coś o problemach technologii…, ale o człowieku, oczywiście, ani słowa. Bo i człowiek nie jest dla niej najważniejszy. A w jej budynkach faktycznie nie ma dla ludzi miejsca.

Trafnie zaznacza ten problem Ewa Rewers w swoim ‘Post-Polis’, opisując „rozdarcie współczesnej architektury, która, z jednej strony, musi nadal dostarczać schronienia (ludziom i metafizyce), z drugiej natomiast, podąża nieuchronnie w kierunku namnażania wirtualnych przestrzeni i nowych doświadczeń.” [1] Parę stron dalej zauważa, że taki stan rzeczy prowadzi do powstawania ‘budynków autystycznych’, czyli zamkniętych w swoich światach wewnętrznych naznaczonych pustką, niemających zdolności do komunikacji z człowiekiem, do odpowiadania na jego potrzeby.

W pierwszej części książki, autorka wymieniając różne (równolegle ważne, uzupełniające się, transwersalne) ontologie miasta nie znajduje tam miejsca dla jakiejś ‘ontologii człowieka’. Nie znajduje, bo, niestety, nie ma takiej w użyciu. Nie jest bowiem łatwo cokolwiek o człowieku powiedzieć. Ostatnią spektakularną próbę podjął Martin Heidegger, ale jakże reakcyjne jego idee były już na początku XX wieku. Zmierzył się jednak z próbą opisu człowieka, który czuje, myśli, zamieszkuje, ma lewą i prawą stronę, górę i dół oraz swoje niepowtarzalne miejsce w historii, które przypieczętowuje swoją śmiercią. Na bazie jego koncepcji, stricte architektoniczny słownik stworzył Christian Norberg-Schulz. Ale taki punkt widzenia nie dominuje architektonicznych dyskursów. Właściwie nie istnieje w nich specjalnie, bo podobnie trudno dużą wagę przyznać, nostalgicznym bądź co bądź, odwołaniom do przeszłości w stylu Nowej Urbanistyki.

Nie wiemy dziś jak mówić o człowieku. Ale musimy tego języka poszukiwać. Mamy przecież, choć raczej trudną do bezkrytycznego przyjęcia, filozofię personalistyczną. Bliski niej jest Marek Budzyński, który tak niedzisiejszo brzmi, mówiąc o nieskończoności, Bogu, obowiązkach wobec przyszłości. W tych słowach przekazuje jednak szalenie istotne dla nas treści. Mamy też bardziej aktualne próby, które na gruncie pragmatyzmu, podejmuje Richard Shusterman. Dla tego filozofa kluczowym problemem jest człowiek właśnie i jego życie. Shusterman chce, aby dla nas filozofia znaczyła tyle co dla greków, dla których była nauką życia czy wręcz sposobem na życie. Mamy w końcu próby Jürgena Habermasa, u którego rozum ludzki jest fundamentem budowania pokojowych relacji między wszystkimi ludźmi.

Próba udzielenia zbyt jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o człowieka zakończyła się w XX wieku klęską, zarówno w polityce jak i architekturze. Nie powinno to jednak stanowić sygnału do porzucenia prób, ale raczej mobilizować do pracy. Stawka jest wysoka. To stawka, o której Marek Budzyński mówi, że jest jedyną, którą można w tej chwili sakralizować! [2]

[1] Ewa Rewers, Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta, Kraków 2005, str.137
[2] Marek Budzyński, Marek Budzyński. Architekt, str.13

KONCEPCJA PROJEKTOWA 1.1

2009-01-30T11:00:00.000-08:00

W tym poście zamieszczam wstępną koncepcję projektową dla danego obszaru. Całą pracę analityczną wykonałem w ramach zajęć u dr hab. inż. arch. Danuty Kłosek-Kozłowskiej.
Również te rozwiązania powstały właśnie na potrzeby zaliczenia tego przedmiotu i są dobrym punktem wyjścia do dyskusji i dalszych prac.
Zamieszczam całe plansze do obejrzenia. Są one dość bogate w opisy, powinny więc same się tłumaczyć.

Spacer po Skarpie

2009-01-30T10:17:00.000-08:00

Publikuję planszę ze zdjęciami dokumentującymi trasę spacerową wzdłuż Skarpy. Wycieczkę rozpocząłem przy ul.Karowej i skończyłem przy Trasie Łazienkowskiej. To wlaśnie ten i inne spacery spowodowały, że zauroczyła mnie Skarpa. Pomimo, że całe życie odwiedzam i poznaję Warszawę to tak urokliwe miejsca były dla mnie zaskoczeniem.
Mój znajomy mówi, że Skarpa to pierwsze miejsce na które prowadzi gości spoza stolicy, gdy chcą zobaczyć jak piękne mamy miasto. Od teraz i ja tak będę robić.

ważne daty!

2009-01-30T10:13:00.001-08:00

1.1.4. Kolejne fazy przekształceń strukturalno-przestrzennych i funkcjonalnych

-1776 Założenie ogrodu Na Książęcem
-1823 Poszerzenie Alei Jerozolimskich
-1878 Parcelacja ul.Foksal
-1882 Otwarcie carskiego szpitala Czerwonego Krzyża
-1914 Otwarcie mostu ks.Poniatowskiego
-1916 Koncepcja Alei Na Skarpie
-1930 Wytyczenie Alei Na Skarpie
-30'te Budowa linii średnicowej kolei
-1938 Otwarcie Muzeum Narodowego
-1953 Realizacja Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku
-1962 Otwarcie stacji PKP Powiśle
-1964 Budowa wieżowca Smolna 8

historia Alei na Skarpie

2009-01-30T10:11:00.001-08:00

1.1.1. Historia powstania Alei Na Skarpie

Koncepcja poprowadzenia na skraju górnego tarasu skarpy ciągu komunikacyjnego pochodzi ze „Szkiców wstępnych planu regulacyjnego miasta st. Warszawy” opracowanych w 1916 roku przez Koło Architektów pod kierunkiem Tadeusza Tołwińskiego.

„W planie zarysowuje się także po raz pierwszy idea przeprowadzenia alei na Skarpie – jako przedłużenie Krakowskiego Przedmieścia. Aleja ta biegłaby od ul.Kopernika, obok Teatru Polskiego, górnym tarasem Skarpy, wiaduktem nad ul. Tamki przez Dynasy, wiaduktem nad ul. Wiejską i przedłużoną Myśliwiecką do projektowanego na Siekierkach parku narodowego.”[2]

W planach Tołwińskiego Aleja Na Skarpie miała być trasą odciążającą komunikacyjnie Nowy Świat.

Aleja ta pojawiła się w planach miasta w roku 1931. Jej wielkim zwolennikiem był prezydent Stefan Starzyński. Zrealizowano jednak tylko niewielki jej fragment – na przeszkodzie stanęły głównie parcelacje przecinające założenie.

Dostępny dla ruchu kołowego jest dziś jedynie krótki fragment zrealizowany na terenie dawnego parku Frascati. Rozpoczynaja się ślepo przy kompleksie sejmowym, a kończący niewiele dalej przy Muzeum Ziemi PAN, gdzie przemienia się w ciąg spacerowy, biegnący atrakcyjną kładką nad ul. Książęcą i dalej na północ wzdłuż całej Skarpy... Istniejący odcinek to pięknie położona, elegancko zabudowana ulica. Muzeum Ziemi zajmuje XVIII wieczny pałacyk księcia Poniatowskiego oraz wybudowany na fundamentach dawnej loży masońskiej Dom Pniewskiego.

skrót historyczny Skarpy Warszawskiej

2009-01-30T10:03:00.000-08:00

1.1. Studia historyczne

1.1.1. Historia zagospodarowania Skarpy Warszawskiej

W XVII wieku na górnym tarasie Skarpy zakładano zespoły rezydencjonalne. Jak zauważa Joanna Putkowska: „Ogród nie był elementem niezbędnym do funkcjonowania rezydencji, niemniej jednak niezwykle ważnym, skoro występował przy wszystkich pałacach i większości dworów.” [3] Założenie pałacowo-ogrodowe było obowiązujące dla głównych rezydencji warszawskich przez cały XVII wiek. Parcelacja Skarpy przebiegała prostopadle do biegu Wisły, a każde z założeń stanowiło wydzielony obszar. Po większości z nich nie ma już śladu, mimo to inwestycje te nadały obszarowi, dominujący do dziś, charakter krajobrazowy.

W czasach stanisławowskich, na obszarze naszego opracowania, powstały ogrody podkomorzego Kazimierza Poniatowskiego: Na Górze, Na Książęcem i Solec. Zaprojektował je Szymon Bogumił Zug. Poza grotą Elizeum, nie ma dziś po nich śladu.

Istotne zmiany u podnóża Skarpy przyniosła następna epoka. Dzielnica Powiśle to najstarsza przemysłowa część miasta, zajmowana w XIX wieku chaotycznie przez kolejnych przedsiębiorców. Mieściły się tu zakłady gazowe, rzeźnie miejskie, browary, stacje pomp rzecznych i wiele fabryk. Elbląski dziennikarz pisze w 1892 roku o kanałach, wyziewach zgnilizny i wielkim ruchu, jako elementach charakterystycznych dla tego obszaru. Zabudowa była substandardowa i chaotyczna; przeważnie drewniana i parterowa.

W latach 1904-1914 zrealizowano wiadukt i most Poniatowskiego, który umożliwił miastu rozwój w kierunku południowo-wschodnim. Łączył Powiśle z centrum miasta znajdującym się na górnym tarasie skarpy.

Północna część Powiśla zagospodarowana została wcześniej. Pas pomiędzy mostami Poniatowskiego i Kierbedzia uporządkowano w latach 1902-1910. W 1919 roku zagospodarowano Wybrzeże Kościuszkowskie. Jednak zakrojone na większą skalę plany, nawet jeśli takie były, nie miały szans na realizację w ówczesnej sytuacji politycznej. Dopiero po opuszczeniu Warszawy przez Rosjan pojawiła się nadzieja na inwestycje.

Przełomowy był rok 1916, w którym generalny gubernator Hans von Besler wydał rozporządzenie, zgodnie z którym do Warszawy dołączono tereny przyległe. Obszar miasta powiększył się z 3275ha do 12100ha, co otworzyło nowy rozdział w historii rozwoju miasta. Umotywowane nowymi możliwościami oraz perspektywą bliskiej wolności, Warszawskie Koło Architektów rozpoczęło prace nad planami i regulacjami dla miasta. Plany opracowane pod nadzorem Tadeusza Tołwińskiego, przyjęte zostały przez Zarząd Miasta w 1917 roku
i wyznaczały kierunki rozwoju, w których Skarpa Warszawska zajmowała istotne miejsce.

Twórca warszawskiej katedry urbanistyki - Tadeusz Tołwiński - bardzo dużą rolę przypisywał Wiśle, chcąc z Warszawy uczynić lądowe miasto portowe, co pozostało jego niespełnionym marzeniem. Ale wizja otwarcia miasta w stronę rzeki jest do dziś aktualna. Kluczowe było wytyczenie przez autora alei: Na Skarpie i Pod Skarpą, obu planowanych jako arterie komunikacyjne płn-płd.

Prace nad realizowaniem tych wizji podejmowano przy okazji kolejnych konkursów urbanistycznych, porządkujących tereny Powiśla. Juz w roku 1917 ogłoszono pierwszy z nich, dotyczący okolicy mostu Poniatowskiego. Kolejny odbył się w 1919. Ich skutkiem były głównie regulacje dotyczące charakteru zabudowy (na górze wille, na dole niskie domy dla średniozamożnej klasy społecznej). Ale ciągle problemem był przemysłowy charakter Powiśla, który jednak po woli był zmieniany. Charakter przemysłowy plan Tołwińskiego przeiwdywał dla Pragi i tam też z czasem wiele zakładów przenosiło się, wiele likwidowano. Południową część porządkował plan szczegółowy dla terenów Blocha. Przewidywał on między innymi realizację Alei Na Skarpie i Alei Pod Skarpą, a także rozwinięcie parkowe od Muzeum Narodowego aż do bulwarów wiślanych.

Istotne znaczenie dla obszaru naszego opracowania miała także sama realizacja Muzeum Narodowego, które zajęło miejsce dawnych parków podkomorzego. Jak zauważa Barbara Gołębiowska, w tamtym czasie pozostałości owych ogrodów musiały być bardzo wyraźne, ale wymogi rozpisanego konkursu nie zwracały na ten aspekt uwagi projektantów. Konkurs nie sugerował też otwarcia się na wschód, na Wisłę i zintegrowania założenia ze skarpą. Ostatecznie takie rozwiązanie zaproponował tylko jeden zespół (niewyróżniony). Ogrodzenie całego terenu wyłączyło go ze szlaku pieszego skarpy. W latach 50tych odżyła koncepcja odtworzenia parku Na Książęcem i rekonstrucji jego obiektów (arch.M.Pirek). Ostatnia koncepcja Andrzeja Chołdzyńskiego także przewiduje przeorientowanie kompleksu muzeum na wschód, z głównym wejściem od strony skarpy. Także koncepcja stworzenia na obszarze parkowym lapidarium jest wciąż aktualna.