Pokazywanie postów oznaczonych etykietą schematy. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą schematy. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 24 stycznia 2010

Ciągłość miasta

każdy z klocków przedstawia jeden autonomiczny, rozpoznawalny fragment miasta

Klocki reprezentują kolejne obszary - odcinki korony Skarpy Warszawskiej. Warszawiacy wiedzą, że tu i ówdzie w mieście są 'górki', ale mało kto świadomy jest, że wszystkie te wzniesienia to jedna Skarpa Warszawska. (Nie mówiąc już o tym, że na tej samej skarpie powstały inne polskie miasta: Gniew, Płock, Czersk, Sandomierz i wiele innych.) Każdy odcinek znamy z osobna, ale nie łączymy ich w całość. Nie uświadamiamy sobie ciągłości. Pomocą dla uzmysłowienia sobie tego faktu są KLOCKI. Zapraszam do ich ułożenia.





Wiele obiektów, prestiżowych gmachów znajduje się na koronie skarpy. Tworzą one łańcuch, z niewiarygodną wręcz gęstością zapełniony wyjątkowymi Miejscami. Większość z nich to Miejsca Kultury. Jeśli wytyczymy w Warszawie aleję Na Skarpie, to wszystkie z nich będą leżały przy jednej ulicy - przy pieszo-rowerowej promenadzie i będą miały podobny adres. A aleja stanie się Warszawską Drogą Kultury i prowadzić będzie od jednego do kolejnego punktu.

Szczególną cechą Warszawskiej Drogi Kultury będzie fakt, że na całej długości prowadzi ona przez parki, ogrody... Można by przejść aleją całą Warszawę z północy na południe bez opuszczania obszarów zieleni!

złożony plan

wtorek, 18 sierpnia 2009

KONCEPCJA PROJEKTOWA 2.2

Prezentuję rozwinięcie wątku z 7. sierpnia.


przestrzenny schemat połączeń komunikacyjnych


Koncepcja zagospodarowania Skarpy (dawny Prater)


Koncepcja zagospodarowania fragmentu Skarpy - wizualizacja


Plac na Skarpie - wizualizacja


legenda

Aleja na Skarpie


1768

Skarpa Warszawska stanowi wyjątkowy element ukształtowania topograficznego miasta. Doceniamy jej wartości widokowe, estetyczne, rekreacyjne oraz miastotwórcze. Jednak, co ciekawe, aż do 1898 roku skarpa stanowiła oficjalne wysypisko śmieci (nie była w stolicy uregulowana sprawa wywozu odpadków).

W XVII wieku na górnym tarasie Skarpy zakładano zespoły rezydencjonalne. Jak zauważa Joanna Putkowska: „Ogród nie był elementem niezbędnym do funkcjonowania rezydencji, niemniej jednak niezwykle ważnym, skoro występował przy wszystkich pałacach i większości dworów.” [Putkowska 1991] Założenie pałacowo-ogrodowe było obowiązujące dla głównych rezydencji warszawskich przez cały XVII wiek. Parcelacja Skarpy przebiegała prostopadle do biegu Wisły, a każde z założeń stanowiło wydzielony obszar. Po większości z nich nie ma już śladu, mimo to inwestycje te nadały obszarowi, dominujący do dziś, charakter krajobrazowy.


1842

W roku 1824 wytyczono Aleję Jerozolimską. Prowadziła do osiedla żydowskiego Nowa Jerozolima; stąd nazwa alei.


1916

Koncepcja poprowadzenia na koronie skarpy ciągu komunikacyjnego pochodzi ze „Szkiców wstępnych planu regulacyjnego miasta st. Warszawy” opracowanych w 1916 roku przez Koło Architektów pod kierunkiem Tadeusza Tołwińskiego.

„W planie zarysowuje się także po raz pierwszy idea przeprowadzenia Alei na Skarpie – jako przedłużenie Krakowskiego Przedmieścia. Aleja ta biegłaby od ul.Kopernika, obok Teatru Polskiego, górnym tarasem Skarpy, wiaduktem nad ul. Tamki przez Dynasy, wiaduktem nad ul. Wiejską i przedłużoną Myśliwiecką do projektowanego na Siekierkach parku narodowego.”
[Kotaszewicz]

W planach Tołwińskiego Aleja Na Skarpie miała być trasą odciążającą komunikacyjnie Nowy Świat. Nazywana jest arterią. Andrzej Kiciński zauważa, że wiązano z nią przesadne oczekiwania komunikacyjne. Sam nazywa ją szeroką promenadą.


1938

Aleja ta pojawia się w planach miasta od roku 1931. Jej wielkim zwolennikiem był prezydent Stefan Starzyński. Nawiązywano do niej w 1935 r. w pracach konkursowych na Plac Marszałka Piłsudskiego i Powiśle.Zrealizowano jednak tylko niewielki jej fragment – na przeszkodzie stanęły głównie parcelacje przecinające założenie.

Powstały dwa odcinki:

  • Krótki fragment zrealizowany na terenie dawnego parku Frascati. Rozpoczynaja się ślepo przy kompleksie sejmowym, a kończący niewiele dalej przy Muzeum Ziemi PAN, gdzie przemienia się w ciąg spacerowy, biegnący atrakcyjną kładką nad ul. Książęcą i dalej na północ wzdłuż całej Skarpy... Istniejący odcinek to pięknie położona, elegancko zabudowana ulica. Muzeum Ziemi zajmuje XVIII wieczny pałacyk księcia Poniatowskiego oraz wybudowany na fundamentach dawnej loży masońskiej Dom Pniewskiego.
  • Fragment na miejscu dawnego targowiska Sewerynów. To odcinek kończący Aleję na Skarpie, nazwany ulicą Juliana Bartoszewicza.
Jeszcze w czasie wojny architekci: Stanisław Dziewulski, Kazimierz Marczewski i Zygmunt Skibniewski stworzyli nową wizję zagospodarowania skarpy. Byli wyjątkowo twórczy i obszar ten potraktowali z ogromnym rozmachem:

''Autorzy wykorzystali Skarpę do stworzenia jedynego w skali europejskich stolic założenia przestrzennego, gdzie elementy natury - przyrodnicze i architektoniczne - tworzone ręką człowieka stanowią całość o stopniowanych napięciach, o miejscach łagodnie krajobrazowych, ale i spięciach zarchitektonizowanych, przywołującego wzory klasyczne - Akropol Ateński czy cesarskie fora Rzymu.''
[Kiciński 2000, s.54]

W tej koncepcji idea Alei na Skarpie pozostała, choć autorzy przesunęli jej bieg na wschód.


1950

Po wojnie założenie Alei na Skarpie nie pojawiało się w stołecznych planach. Dla skarpy powstały plany utworzenia Centralnego Parku Kultury, ale przedwojenne założenie pasażu spacerowego eksponowane nie było. Idea ta powróciła we współczesnych opracowaniach.

Opracowane mapy historyczne publikuję dzięki uprzejmości Klementyny Świeżewskiej.

niedziela, 9 sierpnia 2009

z Nowego Światu do Alei na Skarpie ...i z powrotem


ulica Smolna jako główny ciąg spacerowy pomiędzy Traktem Królewskim a Skarpą Warszawską

Tłumaczyłem w poprzednich wpisach, że to właśnie ulica Smolna powinna pełnić funkcję łącznika pomiędzy Traktem Królewskim a Skarpą Warszawską. Prezentowany teraz schemat ma potwierdzić tę koncepcję.

Smolna jest znakomicie 'podpięta' do Nowego Światu - głównie poprzez plac przed pałacem Branickich. Warszawiacy znają ten zakątek jako miejsce wydarzeń kulturalnych. Poza tym na tyłach ulicy Nowy Świat kwitnie życie towarzyskie w parterowych pawilonach, zajętych dziś głównie przez knajpki. Dzięki temu, każda z bram we wschodniej pierzei ulicy jest ruchliwym szlakiem pieszym. Dalej na południe, po drugiej stronie pałacu Branickich, jest jeszcze szeroki pasaż zielony biegnący wzdłuż Alej Jerozolimskich.

Spacerowicze wchodząc z Traktu w Smolną ujrzą w tle, na końcu ulicy, bujną, gęstą i wysoką zieleń skarpową. Ci, którzy ze skarpy będą wracać wyjdą wprost na Empik (jedno z tych miejsc, które zna każdy warszawiak, zarówno starszy jak i młodszy).

piątek, 7 sierpnia 2009

KONCEPCJA PROJEKTOWA 2.1

Przedstawiam koncepcję rozwiązania przestrzennego.

Cele mojego projektu wykładałem już w poprzednich wpisach, przypomnijmy je jednak:

  1. nadanie ciągłości Alei na Skarpie - KONCEPCJA PROJEKTOWA 1.1; piątek, 30 styczeń 2009
  2. otworzenie miasta na Skarpę, czyli wyraźne wyeksponowanie jej oraz udostępnienie - Otworzyć miasto na Skarpę!; poniedziałek, 20 lipiec 2009
  3. zrealizowanie zejścia po skarpie zgodnie ze schematem tarasowym, który pozwoli zachować walory przyrodnicze miejsca - Skarpą w dół i w górę; wtorek, 21 lipiec 2009
  4. stworzenie miejsca równo dostępnego dla wszystkich - przestrzeń publiczna, czyli dla ludzi stworzona; piątek, 24 lipiec 2009
  5. stworzenie węzła komunikacyjnego, który połączyłby: Śródmieście, Powiśle, Aleję na Skarpie, Aleję pod Skarpą, perony PKP Powiśle, park im. Marszałka Śmigłego-Rydza, Muzeum Narodowe itd... - Mój kawałek Skarpy; środa, 22 lipiec 2009
  6. zadbanie o infrastrukturę rekreacyjną konieczną dla spacerowiczów, rowerzystów itd - rowery też na Skarpę!; poniedziałek, 27 lipiec 2009

Elementem dominującym dla mojego opracowania, będącym zresztą impulsem dla zajęcia się tym tematem, jest wyeksponowanie Alei na Skarpie. To wspaniała idea, która już od stu lat pojawia się na stołecznych planach. Jest szeroko dyskutowana i ma, wydaje się, samych zwolenników. Mimo to ciągle pozostaje w sferze planów, a z czasem zaprzepaszczamy kolejne szanse jej realizacji. Powstały tylko szczątkowe jej fragmenty.

Mamy więc Aleję na Skarpie, przede wszystkim. Z czasem jednak zacząłem zdawać sobie sprawę ze znaczenia, jakie dla tego miejsca ma ulica Smolna. Szczególnie w swojej dawnej postaci, gdy stanowiła połączenie obu poziomów skarpy. Uważam za celowe nawiązanie do jej układu i odnowienie jej znaczenia.


ulica Smolna na planie z 1842 roku


ulica Smolna na planie z 1916 roku


ulica Smolna w mojej koncepcji

Jak zauważyć można na planie z 1842 roku, ulica Smolna łączy Nowy Świat z ulicą Książęcą. Co prawda, jest już przecięta Alejami Jerozolimskimi, tworzą jednak skrzyżowanie w jednym poziomie. Na mapie z 1916 roku, a więc już po wybudowaniu wiaduktu mostu Poniatowskiego, Smolna jest definitywnie przerwana na dwa odrębne fragmenty.

Na mapie współczesnej zaznaczyłem schemat mojego rozwiązania. Ulica Smolna nie urywa się przed Skarpą, ale zakosami schodzi po jej stoku i dalej łączy się z ulicą Czerwonego Krzyża (jak dawniej). W połowie jej biegu proponuję plac (przy nim mała użyteczność publiczna: toalety, gastronomia i wypożyczalnia sprzętu rekreacyjnego), od którego odchodzi droga na południe (w tunelu pod nasypem kolei średnicowej) i dalej do parku im. Rydza-Śmigłego. Z tunelu byłoby wyjście na perony stacji PKP Powiśle.


koncepcja zagospodarowania przestrzennego

Smolna dolna, górna i wysoka

Warto przyjrzeć się historii przebiegu ulicy Smolnej.


ulica Smolna na planie z 1842 roku

Jak wyglądała Smolna początkowo? "Bieg swój rozpoczynała w górnej części miasta, od Nowego Światu podążała równolegle do późniejszej Alei Jerozolimskiej, a następnie skręcając pod kątem prostym, kończyła się u zbiegu ulic Książęcej, Rozbrat i Czerniakowskiej."
[Żelichowski 1998, s.7]
Fragment biegnący po skarpie wyraźnie oddzielał część dolną od górnej.

Pod koniec XIX wieku przerwano fragment pierzei północnej i stworzono krótką odnogę w kierunku Foksal, którą nazwano ulicą Wysoką.


ulica Smolna na planie z 1916 roku

W 1900 roku górna część Smolnej uzyskała połączenie z Solcem za pośrednictwem nowo utworzonej ulicy Czerwonego Krzyża. Niedługo potem, w 1914 roku, otworzono wiadukt mostu Poniatowskiego, który definitywnie oddzielił Smolną górną od dolnej. (Ryszard Żelichowski zauważa, że w świadomości mieszkańców podział ulicy istniał już wcześniej - już w XIX wieku wyróżniano Smolną dolną i Smolną górną.) Budowa wiaduktu wiązała się też z podniesieniem (wyrównaniem) poziomu Alej Jerozolimskich, które wcześniej biegły w wąwozie. To podniesienie terenu przerwało połączenie Smolnej ze wspomnianą ul. Czerwonego Krzyża. W taki oto sposób ze Smolnej pozostały dwa fragmenty: oba praktycznie 'ślepe' i bez większego znaczenia dla systemu komunikacji miejskiej.

Po krótkim czasie władze zrezygnowały z wyróżniania ulicy Wysokiej osobną nazwą i włączyły fragment ten w bieg Smolnej. Nazwa wywarła jednak trwały wpływ i fragment ten nazywano wysoką Smolną.


fotoplan, 1945 rok

Na fotoplanie z 1945 roku zapoznać się możemy z przebiegiem ulicy takim, jaki przetrwał do czasów II Wojny Światowej. Kolorami wyróżniłem:
  • żółty - wysoka Smolna
  • pomarańczowy - górna Smolna
  • czerwony - dolna Smolna
Sądzę, że zestawienie przymiotników, jakimi różne fragmenty ulicy Smolnej bywają określane jest najlepszym dowodem na to, jak bardzo ulica ta zrośnięta jest ze Skarpą Warszawską. Powinno to być też zachętą dla nas, aby tą właśnie ulicę uczynić zejściem z wysoczyzny na podskarpie.

środa, 5 sierpnia 2009

ad.: rowery też na Skarpę!

Komunikacja Zbiorowa - kierunki widać oznaczenie planowanej drogi rowerowej biegnącej wzdłuż Traktu Królewskiego. Nie wziąłem tego pod uwagę wcześniej, gdy analizowałem ścieżki rowerowe. Uzupełniam zatem schemat, który przedstawiałem 27. lipca. Oto poprawiona wersja:


śródmiejskie szlaki rowerowe

Znakomicie się składa, bo teraz ul. Smolna (część równoległa do Alei Jerozolimskich) stanowi połączenie obu dróg rowerowych.

uwarunkowania i kierunki rozwoju Skarpy

Podstawowym dokumentem, w którym określona jest perspektywiczna wizja rozwoju miasta (o ile władze miasta w ogóle ją posiadają), jest Studium Uwarunkowań i Kierunków Rozwoju. Włodarzom Warszawy dokument taki uchwalić się udało trzy lata temu, co też nie oznacza wcale, że takową wizję udało im się stworzyć. Tak czy inaczej, na jego podstawie opracowywane są (powinny być) szczegółowe Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego. W studium nie znajdziemy konkretnych wskazówek dotyczących naszej działki. Konieczne jest jednak zapoznanie się z nim.


Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna

Mapa oznaczona nazwą Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna to synteza wszystkich pozostałych map. Możemy z niej odczytać, że nasza działka (z wyjątkiem parkingu na górnym tarasie) znajduje się w obszarze ZP1. Są to TERENY ZIELENI URZĄDZONEJ, dla których określono wskaźnik PBC (Powierzchni Biologicznie Czynnej) równy 90%. Widzimy również, że dolna część Parku Beyera to obszar bezpośredniego zagrożenia powodzią.


Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania

Z rysunku Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania odczytujemy, że nasz fragment skarpy charakteryzuje się stałym zagrożeniem ruchami masowymi (u podnóża Muzeum Narodowego zagrożenie jest potencjalne). Poza tym podskarpie to obszar szczególnej ochrony głównego zbiornika wód podziemnych.


Środowisko Przyrodnicze - kierunki

Natomiast Środowisko Przyrodnicze - kierunki określa nasz obszar jako TERENY ZIELENI I LASÓW oraz powtarza informacje, które omówiliśmy wcześniej (na podstawie Struktury Funkcjonalno-Przestrzennej).


Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania

Na schemacie Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania oznaczony jest PUNKT WIDOKOWY (w miejscu planowanego przez nas zejścia). Zaznaczono także zabytek - dawny carski Szpital.


Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania

Na mapie Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania widzimy, że nasza działka znajduje się w pasie Transeuropejskiego Korytarza Transportowego (linia średnicowa kolei). Oznaczono również drogę rowerową biegnącą wzdłuż Alei pod Skarpą (dzisiaj ul. Kruczkowskiego).


Komunikacja Zbiorowa - kierunki

Na kolejnej mapie, dotyczącej kierunków rozwoju komunikacji zbiorowej, pojawiają się dwie linie metra (II i III, dziś III linia jest już nieaktualna) oraz planowana droga rowerowa biegnąca Traktem Królewskim.


Obszary Problemowe i Zagrożenia

Na koniec prezentuję jeszcze fragment mapy Obszary Problemowe i Zagrożenia. Oznaczono tutaj podskarpie jako obszar zagrożony powodziami, skarpę jako narażoną na osuwanie się mas ziemnych. Jednak szczególnie ciekawe jest oznaczenie szerokiego pasa pomiędzy Traktem Królewskim a Powiślem jako OBSZARU PRESJI INWESTYCYJNEJ NA OBSZARY CENNE PRZYRODNICZO.


Opracowanie Ekofizjograficzne

Jako aneks do Studium dołączone zostało Opracowanie Ekofizjograficzne. Wiele stron w nim poświęconych jest Skarpie Warszawskiej; hasło 'skarpa' powtarza się tu dziesiątki razy, co jest dowodem na znaczenie tego elementu topograficznego dla problematyki przyrodniczej miasta. Prezentuję, wybiórczo, zawarte w opracowaniu wnioski:

"Skarpa Warszawska jest jednym z dwóch najważniejszych składników krajobrazu Warszawy. Rzeka i wysoka skarpa wyróżniają teren miasta z płaskiego obszaru Niziny Mazowieckiej. Skarpa miała w historii rozwoju miasta początkowo głównie znaczenie obronne. W późniejszych etapach również gospodarcze i kompozycyjne. Ukształtowany w powiązaniu ze skarpą krajobraz stał się wyróżnikiem Warszawy."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.178]

"Właściwe wykorzystanie walorów Skarpy Warszawskiej powinno polegać na zachowaniu i ochronie wartościowych panoram oraz prowadzić do powstawania równie pięknych i charakterystycznych miejsc. Obecnie walory kompozycyjne skarpy nie są w pełni wykorzystywane. Budynki o znacznych wysokościach i ogólnie o znacznych gabarytach, stawiane blisko korony skarpy przytłaczają ją swym ogromem, powodując, że skarpa staje się, przy ich potężnej skali, niewielkim uskokiem terenowym."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.179]

"Brak zasad zagospodarowania dla rejonu Skarpy Warszawskiej, których celem jest ochrona walorów krajobrazowych tego obszaru, a także zbyt ogólne ograniczenia dotyczące warunków zabudowy w jej sąsiedztwie nie tylko doprowadziło do naruszenia struktury geologicznej, ale także do przerwania ciągu przyrodniczego i obniżenia walorów krajobrazowych tej części miasta."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.112]

Eksponowanym przez autorów opracowania problemem jest fakt, że:
"Niewystarczająca ochrona walorów krajobrazowych i kulturowych Skarpy Warszawskiej – na całym jej przebiegu: bardzo ogólne zasady zagospodarowania dla obszaru chronionego krajobrazu nie biorące pod uwagę wartości kulturowych i budowy geologicznej terenu, brak praktycznej realizacji celów ochrony w formie programu łączącego wartości kulturowe i przyrodnicze – prowadzi do degradacji tej najpiękniejszej części krajobrazu stolicy Polski."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

Opracowanie kończy uwaga:
"Wskazane jest:
objęcie ochroną w formie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego Skarpy Warszawskiej na całej długości i podjąć prace studialne niezbędne do nadania Skarpie Warszawskiej takiego statusu ochronnego. [to jeden z czterech punktów]"
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

morfologia skarpy


Dotychczas w opisach skarpy używałem różnych określeń, nie definiując ich. Wydaje mi się celowe uściślenie stosowanych pojęć. Za wzór przyjąłem nazewnictwo stosowane przez geomorfologów (Majdecki 1993) - jest to podział na pięć stref:
  1. przyskarpie (korona)
  2. górna linia skarpy
  3. stok skarpy
  4. dolna linia skarpy
  5. podskarpie

poniedziałek, 27 lipca 2009

rowery też na Skarpę!


śródmiejskie szlaki rowerowe

W Warszawie istnieje ponad 260 km ścieżek rowerowych. Najbardziej znana i najdłuższa z nich to tzw. Szlak Wisły, którą przebyć można trasę z Młocin, przez Stare Miasto i Łazienki do Powsina.

Na terenie Śródmieścia, równolegle do Szlaku Wisły, wiedzie Podskarpowa Ścieżka Rowerowa będąca dla niej alternatywą:

"zaczyna się w pobliżu Mostu Gdańskiego, a kończy na terenie parku im. marsz. Edwarda Rydza-Śmigłego. Dokładna trasa biegnie następująco:

* ... Szlak Wisły - koło Mostu Gdańskiego przejazd na druga stronę ulicy - Wybrzeże Gdańskie - Grodzka - Rynek Mariensztacki - Sowia - Furmańska - Browarna - Oboźna - Dynasy - Topiel - Kruczkowskiego - Park Rydza-Śmigłego - Szlak Wisły ..."
[http://warszawa.wikia.com/wiki/%C5%9Acie%C5%BCki_rowerowe, odczytane 27.07.2009]

Zaznaczyłem ją na mapie czerwoną linią. Dodatkowo zaznaczyłem trasy, które mogłyby zostać wytyczone.

Zielony kolor to koncepcja trasy rowerowej wzdłuż Alei na Skarpie. Miałaby ona cenne walory edukacyjne i krajobrazowe (widoki z górnego tarasu Wisły oraz obiekty, wzdłuż których przebiega).

Trasy oznaczone kolorem pomarańczowym mogłyby stanowić potrzebne połączenie trasy Podskarpowej oraz Alei na Skarpie. Połączenie w poprzek linii kolei średnicowej umożliwiłby planowany tunel wykonany w nasypie.


prośba o pomoc

Przyznaję, że sam nie jeżdżę rowerem. Przepraszam. Planując prezentowane trasy posłużyłem się zdobytą wiedzą oraz intuicją. Gdybyś jednak miała/miał jakieś uwagi czy rady ich dotyczące, to z miłą chęcią przyjmę Twój komentarz.

środa, 22 lipca 2009

Mój kawałek Skarpy

Ostatni wątek zakończyłem pytaniem o to, jaki schemat zagospodarowania przyjąć należy na opracowywanej przeze mnie działce. Podstawą dla podjęcia decyzji powinna być możliwie wrażliwa analiza warunków i potrzeb. Skrót takiej analizy przedstawiam.


lokalizacja działki w mieście; P=1,15 ha

Niełatwo jest wyznaczyć granice opracowania na obszarze, który docelowo chcielibyśmy odczuwać jako ciągły. Szerokie analizy zawarte w mojej pracy dyplomowej dotyczą Skarpy Wiślanej w skali całego miasta. Konieczne jest jednak wyznaczenie obszaru ścisłego opracowania i taki wstępnie przedstawiam. Proponuję zajęcie się fragmentem skarpy pomiędzy stacją PKP Powiśle a murem klasztoru sióstr Szarytek. Od strony zachodniej granica obejmuje plac górnego tarasu skarpy; od strony wschodniej graniczy z budynkiem dawnego carskiego szpitala Czerwonego Krzyża i klinem wbija się w park Karola Beyera. Pole powierzchni obszaru opracowania to 11,500 m2, czyli trochę ponad jeden hektar.


podziały własnościowe (http://www.um.warszawa.pl/)


ortofotomapa (http://www.um.warszawa.pl/)


Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości PW

Granice wyznaczyłem zgodnie z podziałami własnościowymi. W obrębie wyznaczonych granic znalazł się zupełnie kuriozalny budynek w którym mieści się (jak informuje czerwona, urzędowa tablica): Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Politechniki Warszawskiej (sic!). Sądząc po stanie obiektu wnioskuję, że instytucja ta swoją szansę rozwoju zaprzepaściła już dawno. Budynek nie przedstawia sobą żadnej wartości historycznej, architektonicznej ani urbanistycznej. Może, co najwyżej, humorystyczną. Wstępnie przewiduję usunięcie go.


schody Stefana Szyllera sprzed budowy pawilonu PKP Powiśle

Koniecznie należy wspomnieć o dość brutalnym potraktowaniu tego miejsca pół wieku temu. Otóż wiadukt mostu Poniatowskiego, zbudowany w 1914 roku otrzymał, zaprojektowaną przez Stefana Szyllera, neorenesansową oprawę architektoniczną. Układ wjazdowy nie był symetryczny. Po stronie południowej Szyller przewidział wieżę z windami, podczas gdy po północnej zaplanował eleganckie, otwarte schody. Nie uszanowały tego rozwiązania władze PRL, które 'odrąbały' północną część założenia i w miejscu tym zbudowały pawilon PKP Powiśle. Ten w końcu, ostatnio odnowiony, stanowi bardzo atrakcyjny element przestrzenny.


Skarpa na obszarze opracowywanej działki


górny taras Skarpy Wiślanej


zejście po Skarpie Wiślanej (schemat krajobrazowy)


Skarpa Wiślana

Obszar wyznaczonej działki dzieli się wyraźnie na trzy strefy: górny taras, skarpę i taras dolny.


planowane połączenia komunikacyjne

Na kolejnym schemacie prezentuję połączenia komunikacyjne, które są tutaj konieczne do zrealizowania. Punktami oznaczyłem wejścia/wyjścia. Punkty -1- to podłączenia do Alei Na Skarpie. Relacja ta będzie miała znaczenie dominujące. Punkt -2- to wejście z Alei Pod Skarpą (przeprowadzoną tunelem pod nasypem kolei (patrz wpis z 30. stycznia 2009). -3- to połączenia z parkiem Karola Beyera. Od strony śródmieścia punkt -4- wyznacza wejście z Alei Jerozolimskich, a -5- z ulicy Smolnej.

Nawiązując do nazewnictwa z poprzedniego wpisu, określiłbym istniejący układ zagospodarowania skarpy jako krajobrazowy z częścią tarasową na górze. W miejscu takim jak to, które pretenduje do bycia bramą wejściową z miasta na Skarpę, uwypuklenie jej topograficzno-przyrodniczych walorów jest konieczne. A te najefektywniej eksponowane są w schemacie krajobrazowym. Jednocześnie miejsce takie musi zapewnić turystyczno-kulturalno-informacyjną bazę zapleczową. Biorąc pod uwagę skalę obszaru skarpy i przewidywaną z tej racji liczbę osób, ilość wymaganej kubatury będzie znaczna.

Dodatkowo, przeciwko przyjęciu schematu kubaturowego świadczy obecność, w bezpośrednim sąsiedztwie, wysokiego punktowca mieszkaniowego, który jest w okolicy niekwestionowaną dominantą. Nie ma sensu ani szans z nim rywalizować.

Mamy tu zatem oczywisty konflikt interesów. Wrażenie przestrzenne powinno pozostać niezmienione (a wręcz uwypuklone), jednocześnie zaproponowane rozwiązanie musi dawać możliwość urządzenia stałego, całorocznego zaplecza. Takie oto stoi przede mną zadanie projektowe.

sobota, 11 lipca 2009

Skarpa Warszawska


przekrój pionowy przez skarpę (M. Ostrowski)

Na podtawie znakomitego opracowania pt. "Tryptyk Warszawski" autorstwa varsavianisty Marka Ostrowskiego, które szczerze polecam, przygotowałem trochę informacji nt. genezy Skarpy Wiślanej.


Tryptyk Warszawski - Spojrzenie Warsa,
Marek Ostrowski, Warszawa, 2006


Piszę tu o sprawach, w których nie jestem kompetentny. Mam nadzieję na nawiązanie kontaktu z pracownikami Uniwersytetu Warszawskiego. Zanim jednak uda się spotkać z geografami, hydromorfologami i innymi specjalistami, przedstawiam to, co znalazłem w książkach Marka Ostrowskiego.

"Równinny krajobraz rejonu Warszawy powstał o obecnej formie po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Górującą nad okolicą płaską równinę wysoczyzny, której stoki spadają nieznacznie ku wschodowi i północy (...), podcinały od wschodu wody również ukształtowanej już Wisły. W ten sposób utworzyły się w krajobrazie dwie główne jednostki morfologiczne: wysoczyzna morenowa, zwana wysoczyzną lub równiną warszawską i leżąca u jej podnóża równinna dolina Wisły.
Charakterystyczną cechą wysoczyzny warszawskiej jest wysoki, stromy próg od strony wisły. Urwisko to, granicę obu jednostek morfologicznych, wyróżnia się jako osobny element przestrzeni oraz krajobrazu i nazywa Skarpą Warszawską."
(Ostrowski, str.14)

"Skarpę, blisko 20-metrowe urwisko wysoczyzny, kształtowały od dołu wezbrane wody Wisły, o od góry - wody powierzchniowe spływające z równiny licznymi strumieniami i rzekami ku Wiśle, wyrzynając w niej głęboki wąwozy i jary. (...) Dziś żadnej z rzek, spływających dawniej jarami, już nie ma. Również wody Wisły nie podmywają bezpośrednio skarpy, gdyż u jej podnóża usypano praktycznie nowy antropogeniczny taras. Jego poziom narastał ze zwalanych śmieci lub z gruzów Warszawy niszczonej w kolejnych historycznych kataklizmach: pożarach i wojnach w ciągu ostatnich 400 lat. Wysokość skarpy zmniejszyła się więc w tym czasie o prawie 10 metrów."
(Ostrowski, str.16)

I jeszcze słowa, które każdy planista dotykający problemu skarpy (choćby ja) wziąć musi do serca:
"Skarpa wysoczyzny warszawskiej jest jednym z najcenniejszych naturalnych elementów krajobrazu w przestrzeni miasta. Niestety, ale stale jest dewastowana i degradowana, zwłaszcza chaotyczną zabudową i brakiem jakiegokolwiek planu zagospodarowania."
(
Ostrowski, str.16)

Oczywiście, nie jeden Marek Ostrowski tak uważa. Właściwie jakiegokolwiek opracowania nt. Warszawy nie weźmie się do ręki, to spotykamy się z twierdzeniami, że: Skarpa Wiślana to podstawowy element topograficzny na którym obrosło miasto, pierwszorzędny dla tożsamości miasta, świadczący o jego wyjątkowości. Nie sposób zrozumieć Warszawy bez skarpy.

piątek, 10 lipca 2009

znaczenie Wisły dla rozwoju Warszawy

XIV w.
XV w.

Proponuję przyjrzeć się dwóm mapom: schematy te przedstawiają szlaki handlowe na ziemiach polskich kolejno w XIV i XV wieku. Widać, że Warszawa leży na uboczu głównych tras. Dopóki pierwszorzędne znaczenie handlowe miały drogi lądowe, Warszawa nie odgrywała znaczącej roli. W XV wieku wpływy książąt mozowieckich przesuwają szlak wschód-zachód na ziemie mazowieckie, korzysta na tym jednak raczej Radom niż Warszawa. Sytuację zmienił XVI wiek:

"Coraz większy popyt w Europie zachodniej na polskie zboże pobudzał rozwój gospodarki folwarcznej i wzrost produkcji rolnej na eksport. Stwarzało to szczególną koniunkturę dla miast położonych nad spławnymi rzekami, które mogły przyjąć na siebie rolę portów przeładunku z transportu lądowego na wodny, ośrodków skupu zboża i organizacji spławu. W liczbie tych miast, obok Kazimierza Dolnego, Stężycy czy Warszawy nad Wisłą, Krzeszowa nad Sanem i innych, znalazł się Sandomierz. (...) Sandomierski handel zbożowy w XVI w. zasadniczo wzrasta, jednak np. nie dorównuje zwykle eksportowi z Kazimierza, nie mówiąc już o dużej i bogatej Warszawie."
(Sandomierz, praca zbiorowa, Warszawa, 1956, str.39)

Dlaczego obrana lokalizacja jest szczególna?

Zajmuję się obszarem węzła, wyznaczonym przez przecięcie: Skarpy Wiślanej, Alei na Skarpie, Alei 3. Maja oraz linii średnicowej PKP (ze stacją PKP Powiśle).

Na mapie Warszawy zaznaczyłem dwie główne osie komunikacyjne miasta, obszar Skarpy oraz Wisłę. Jak widać, miejsce obrane przeze mnie jest nie tylko geometrycznym środkiem stolicy, ale również jej środkiem funkcjonalnym i emocjonalnym. Jestem przekonany, że to właśnie to miejsce powinno być w pierwszej kolejności reprezentacyjne dla Skarpy, stanowić bramę na Skarpę. Bliskość wielu najchętniej uczęszczanych (przez turystów jak i mieszkańców) miejsc to argument przekonujący o trafności wybranej lokalizacji.



Co jest blisko? - Skąd jest blisko?
(podano w kolejności alfabetycznej)

w promieniu 500m - 6 minut spaceru
- Muzeum Narodowe
- Plac Trzech Krzyży
- Powiśle
- Rondo de Gaulle'a
- Trakt Królewski

w promieniu 1km - 12 minut spaceru
- Marszałkowska
- Nowy Świat
- Pałac Kultury i Nauki
- Rondo Romana Dmowskiego
- Rotunda
- Sejm RP
- Uniwersytet Warszawski
- Wisła
- Wybrzeże Kościuszkowskie