piątek, 7 sierpnia 2009

ulica Smolna

Smolna to ulica wyjątkowa. Wyjątkowa jest jej historia - ciekawa i pełna niespodziewanych przełomów. Jak pisze Ryszard Żelichowski:

"Z niewielkiej dróżki pełniącej rolę połączenia między górną i dolną częścią Warszawy, w krótkim czasie zmieniła się w elegancką, wielkomiejską arterię.
W jej historii przebrzmiewają echa upadku Rzeczypospolitej, rozwoju gospodarczego Królestwa Kongresowego, zrywów niepodległościowych XIX w., początków ruchu związkowego i wreszcie - dramatów dwóch wojen światowych. Miała Smolna swoje ważne szkoły, swoją artystyczną bohemę, koloryt socjalny i polityczny, swoje wyraźne mijsce na mapie Warszawy."
[Żelichowski 1998, s.5]


Ulica Smolna, widok od Nowego Światu. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej


Ulica Smolna. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej


Ulica Smolna. W tle widać zieleń Skarpy Warszawskiej


Ulica Smolna, widok ze skarpy. W tle widać pierzeję Nowego Światu


Ulica Smolna. W tle widać pierzeję Nowego Światu


Ulica Smolna. W tle widać hotele Novotel i Marriott

Dzisiaj ulica ta odeszła w zapomnienie. Wszyscy wiemy gdzie się znajduje (bądź co bądź to ścisłe Śródmieście), ale ważna dla nas nie jest. Nie wiemy dlaczego miałaby ważna być. Od czasów powstania Alei Jerozolimskich pełniła rolę drogi dojazdowej do paru zaledwie kamienic. Historia jednak niejednokrotnie bywała dla Smolnej łaskawa:

Przed dwustu laty ulica Smolna także oceniana była przeciętnie. Długo ociągano się z jej uporządkowaniem. W połowie XIX wieku jeden z mieszkańców ulicy chciał nawet wykonać prace drogowe na własny koszt, jednak przez miasto inwestycja ta stale odkładana była na później. Traktowano ją jako problem trzeciorzędny. Z czasem Magistrat zajął się tą sprawą, ale ciekawy jest sposób w jaki potrzebę argumentował: "Choć ulica ta nie ma żadnego znaczenia to uważamy, że ponieważ dochodzi do Nowego Światu a dobrze będąc zabudowaną, byłoby pożądanym doprowadzić ją do porządku." [Żelichowski 1998, s.29-30] Ostatecznie ulicę wybrukować udało się w 1863 roku. A gdy około 1900 roku uzyskała połączenie z Solcem (za pośrednictwem ul. Czerwonego Krzyża) znów przyszły lepsze czasy i "Ulica Smolna zaczęła nabierać charakteru wielkomiejskiego." [Żelichowski 1998, s.56] I dalej, jak pisze Żelichowski: "Do września 1939 roku ulica była spokojną, śródmiejską ulicą zamieszkałą przez raczej zamożniejszą grupę obywateli naszego miasta. Było tu kilka niewielkich sklepików, które wytrzymały konkurencję eleganckich magazynów Nowego Światu i Alej Jerozolimskich."
[Żelichowski 1998, s.70]


fragment północnej pierzei ulicy Smolnej


fragment północnej pierzei ulicy Smolnej


fragment południowej pierzei ulicy Smolnej


kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej


kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej


kawiarnie i kluby w parterach przy ulicy Smolnej

Dzisiaj Warszawa znów potrzebuje ulicy Smolnej. Droga ta, która od zawsze stanowiła połączenie korony skarpy z podskarpiem, powinna zacząć pełnić tę rolę ponownie. To właśnie Smolną powinniśmy spacerować od Traktu Królewskiego do Skarpy Warszawskiej. Pasaż wzdłuż Alej Jerozolimskich nie ma do tego odpowiedniej skali. Smolna natomiast posiada wygodne dla pieszych połączenie z Nowym Światem, dalej natomiast biegnie wprost na spotkanie ze skarpą. Ulica oferuje też idealny klimat dla funkcjonowania małych kawiarenek. Jakość oraz standard oprawy architektonicznej jest wysoki.

W następnym wątku zaprezentuję koncepcję przywrócenia ulicy Smolnej życia.

środa, 5 sierpnia 2009

zabytki na skarpie

Na podstawie bazy danych przygotowanej i udostępnionej w internecie przez Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, przygotowałem spis obiektów chronionych znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie opracowywanego obszaru.

Muzeum Narodowe w Warszawie

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście ul. Aleje Jerozolimskie 3

Czas powstania: 1926

Przekształcenia: projekt: 1926, przekształcenie: 1937, przekształcenie: 1965

autorzy: Tołwiński Tadeusz, Dygat Antoni, Gołaski Kazimierz; Koziński Stefan

Epoka: funkcjonalizm
Funkcja pierwotna: muzeum

Stan zachowania: dobry

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 1379 1989-11-07


Centralny Park Kultury i Wypoczynku na Powiślu

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1950-1955 przed 1975

autorzy: Skibniewski Zygmunt; Scholtz Alina; Stępiński Zygmunt; Siennicki Stefan; Gnass Z.; Dobiszewski T; Ordon W; Majdecki Longin; Kapuścińska Alina; Markiewicz D.; Bolek Stanisław

Epoka: socrealizm

Stan zachowania: zniszczone elementy architektoniczne


Obszar Skarpy Warszawskiej w granicach miasta


Warszawa, woj. mazowieckie pow. warszawski


Szpital Czerwonego Krzyża - pawilon

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście ul. Smolna 6

Czas powstania: około 1897

Przekształcenia: przekształcenie: 1994-1995

Epoka: eklektyzm
Funkcja pierwotna: szpitalna

Funkcja obecna: usługowa

Stan zachowania: bardzo dobry


Przystanek PKP "Warszawa Powiśle"

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1962-1963
Przekształcenia: przekształcenie: 2009

autorzy: Romanowicz Arseniusz; Szymaniak Piotr
Funkcja pierwotna: stacja kolejowa

Stan zachowania: bardzo dobry


ulica Aleje Jerozolimskie

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski


Most i wiadukt ksiecia Józefa Poniatowskiego


Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście

Czas powstania: 1904-1914

Przekształcenia: zniszczenie: 1915, 1944, odbudowa: 1921-1927, 1945-1946, renowacja: 1966, 1985-1990

autorzy: Marszewski Mieczysław; Plebiński Bronisław; Szyller Stefan
autorzy: Nieniewski Apoloniusz; Kirste Ludwik; Michalski Feliks; Szyller Stefan
autorzy: Plebiński Bronisław
autorzy: Hempel Stanisław

Stan zachowania: Średni

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 748 1965-07-01


Kaplica św. Kazimierza i klasztor Sióstr Milosierdzia św. Wincentego a Paulo (Sióstr Szarytek)

Warszawa, woj. mazowieckie, pow. warszawski
Dzielnica: Śródmieście ul. Tamka 35

Czas powstania: 1699 1895 2004

Przekształcenia: przekształcenie: 1766, przekształcenie: 1880, renowacja: 1854, 1895, 2003-2004, zniszczenie: 1944, odbudowa: 1949-1950

Autorzy:
autorzy: Marconi Władysław, Marzyński Stanisław

Epoka: barok
Funkcja pierwotna: sakralna

Funkcja obecna: sakralna

Stan zachowania: dobry

Rej. zabytk. Rejestr Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków , 580 1965-07-01



teksty pobrano z http://spiszabytkow.um.warszawa.pl/ZabytkiWarszawy/, odczytano: 05.08.2009
nieliczne informacje zostały przez autora zaktualizowane o bieżące dane

zdjęcia własne

ad.: rowery też na Skarpę!

Komunikacja Zbiorowa - kierunki widać oznaczenie planowanej drogi rowerowej biegnącej wzdłuż Traktu Królewskiego. Nie wziąłem tego pod uwagę wcześniej, gdy analizowałem ścieżki rowerowe. Uzupełniam zatem schemat, który przedstawiałem 27. lipca. Oto poprawiona wersja:


śródmiejskie szlaki rowerowe

Znakomicie się składa, bo teraz ul. Smolna (część równoległa do Alei Jerozolimskich) stanowi połączenie obu dróg rowerowych.

uwarunkowania i kierunki rozwoju Skarpy

Podstawowym dokumentem, w którym określona jest perspektywiczna wizja rozwoju miasta (o ile władze miasta w ogóle ją posiadają), jest Studium Uwarunkowań i Kierunków Rozwoju. Włodarzom Warszawy dokument taki uchwalić się udało trzy lata temu, co też nie oznacza wcale, że takową wizję udało im się stworzyć. Tak czy inaczej, na jego podstawie opracowywane są (powinny być) szczegółowe Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego. W studium nie znajdziemy konkretnych wskazówek dotyczących naszej działki. Konieczne jest jednak zapoznanie się z nim.


Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna

Mapa oznaczona nazwą Struktura Funkcjonalno-Przestrzenna to synteza wszystkich pozostałych map. Możemy z niej odczytać, że nasza działka (z wyjątkiem parkingu na górnym tarasie) znajduje się w obszarze ZP1. Są to TERENY ZIELENI URZĄDZONEJ, dla których określono wskaźnik PBC (Powierzchni Biologicznie Czynnej) równy 90%. Widzimy również, że dolna część Parku Beyera to obszar bezpośredniego zagrożenia powodzią.


Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania

Z rysunku Środowisko Przyrodnicze - uwarunkowania odczytujemy, że nasz fragment skarpy charakteryzuje się stałym zagrożeniem ruchami masowymi (u podnóża Muzeum Narodowego zagrożenie jest potencjalne). Poza tym podskarpie to obszar szczególnej ochrony głównego zbiornika wód podziemnych.


Środowisko Przyrodnicze - kierunki

Natomiast Środowisko Przyrodnicze - kierunki określa nasz obszar jako TERENY ZIELENI I LASÓW oraz powtarza informacje, które omówiliśmy wcześniej (na podstawie Struktury Funkcjonalno-Przestrzennej).


Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania

Na schemacie Dziedzictwo Kulturowe - uwarunkowania oznaczony jest PUNKT WIDOKOWY (w miejscu planowanego przez nas zejścia). Zaznaczono także zabytek - dawny carski Szpital.


Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania

Na mapie Komunikacja Zbiorowa - uwarunkowania widzimy, że nasza działka znajduje się w pasie Transeuropejskiego Korytarza Transportowego (linia średnicowa kolei). Oznaczono również drogę rowerową biegnącą wzdłuż Alei pod Skarpą (dzisiaj ul. Kruczkowskiego).


Komunikacja Zbiorowa - kierunki

Na kolejnej mapie, dotyczącej kierunków rozwoju komunikacji zbiorowej, pojawiają się dwie linie metra (II i III, dziś III linia jest już nieaktualna) oraz planowana droga rowerowa biegnąca Traktem Królewskim.


Obszary Problemowe i Zagrożenia

Na koniec prezentuję jeszcze fragment mapy Obszary Problemowe i Zagrożenia. Oznaczono tutaj podskarpie jako obszar zagrożony powodziami, skarpę jako narażoną na osuwanie się mas ziemnych. Jednak szczególnie ciekawe jest oznaczenie szerokiego pasa pomiędzy Traktem Królewskim a Powiślem jako OBSZARU PRESJI INWESTYCYJNEJ NA OBSZARY CENNE PRZYRODNICZO.


Opracowanie Ekofizjograficzne

Jako aneks do Studium dołączone zostało Opracowanie Ekofizjograficzne. Wiele stron w nim poświęconych jest Skarpie Warszawskiej; hasło 'skarpa' powtarza się tu dziesiątki razy, co jest dowodem na znaczenie tego elementu topograficznego dla problematyki przyrodniczej miasta. Prezentuję, wybiórczo, zawarte w opracowaniu wnioski:

"Skarpa Warszawska jest jednym z dwóch najważniejszych składników krajobrazu Warszawy. Rzeka i wysoka skarpa wyróżniają teren miasta z płaskiego obszaru Niziny Mazowieckiej. Skarpa miała w historii rozwoju miasta początkowo głównie znaczenie obronne. W późniejszych etapach również gospodarcze i kompozycyjne. Ukształtowany w powiązaniu ze skarpą krajobraz stał się wyróżnikiem Warszawy."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.178]

"Właściwe wykorzystanie walorów Skarpy Warszawskiej powinno polegać na zachowaniu i ochronie wartościowych panoram oraz prowadzić do powstawania równie pięknych i charakterystycznych miejsc. Obecnie walory kompozycyjne skarpy nie są w pełni wykorzystywane. Budynki o znacznych wysokościach i ogólnie o znacznych gabarytach, stawiane blisko korony skarpy przytłaczają ją swym ogromem, powodując, że skarpa staje się, przy ich potężnej skali, niewielkim uskokiem terenowym."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.179]

"Brak zasad zagospodarowania dla rejonu Skarpy Warszawskiej, których celem jest ochrona walorów krajobrazowych tego obszaru, a także zbyt ogólne ograniczenia dotyczące warunków zabudowy w jej sąsiedztwie nie tylko doprowadziło do naruszenia struktury geologicznej, ale także do przerwania ciągu przyrodniczego i obniżenia walorów krajobrazowych tej części miasta."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.112]

Eksponowanym przez autorów opracowania problemem jest fakt, że:
"Niewystarczająca ochrona walorów krajobrazowych i kulturowych Skarpy Warszawskiej – na całym jej przebiegu: bardzo ogólne zasady zagospodarowania dla obszaru chronionego krajobrazu nie biorące pod uwagę wartości kulturowych i budowy geologicznej terenu, brak praktycznej realizacji celów ochrony w formie programu łączącego wartości kulturowe i przyrodnicze – prowadzi do degradacji tej najpiękniejszej części krajobrazu stolicy Polski."
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

Opracowanie kończy uwaga:
"Wskazane jest:
objęcie ochroną w formie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego Skarpy Warszawskiej na całej długości i podjąć prace studialne niezbędne do nadania Skarpie Warszawskiej takiego statusu ochronnego. [to jeden z czterech punktów]"
[Opracowanie ekofizjograficzne 2006, s.235]

morfologia skarpy


Dotychczas w opisach skarpy używałem różnych określeń, nie definiując ich. Wydaje mi się celowe uściślenie stosowanych pojęć. Za wzór przyjąłem nazewnictwo stosowane przez geomorfologów (Majdecki 1993) - jest to podział na pięć stref:
  1. przyskarpie (korona)
  2. górna linia skarpy
  3. stok skarpy
  4. dolna linia skarpy
  5. podskarpie

plany zagospodarowania dla Skarpy?


fragment mapy MPZP


legenda


Zgodnie z mapą opublikowaną w Biuletynie Informacji Publicznej m.st. Warszawy, dla naszego obszaru działania nie ma (i obecnie nie opracowuje się) miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Większa część obszaru oznaczona jest jako tereny zieleni.

pobrano z: http://bip.warszawa.pl/Menu_podmiotowe/Biura_Urzedu/AM/Ogloszenia/Mapa_planow_miejscowych.htm, odczytano: 05.08.2009

niedziela, 2 sierpnia 2009

tygodnik Skarpa Warszawska

O tym, jak wielką rolę dla urbanistów powojennych odgrywała Skarpa (przynajmniej w sferze mentalnej, w sferze myślenia o mieście) świadczy fakt, że oficjalny tygodnik dotyczący odbudowy stolicy, który sami wydawali, nazwali Skarpa Warszawska.


nagłówek, [Encyklopedia Warszawy]

"tygodnik wydawany w W-ie X 1945 - X 1946 przez Spóldzielnię Wydawniczą 'Czytelnik' i BOS, poświęcony odbudowie stolicy; zał. W.Kraelska-Filipowiczowa, W.Moszczeńska (od X 1945 re.), T.Filipczak (od VI 1946 red.); współpracowali przede wszystkim czołowi urbaniści i architekci z BOS; zawierała projekty i plany odbudowy W-wy, artykuły z zakresu urbanistyki, demografii, przemysłu warsz. oraz rozwoju kultury i historii W-wy; jej kontynuacją była 'Stolica'; nakład ok. 10 tys. egz. (1946)"

[Encyklopedia Warszawy 1994, s.783-784]